Diyabet, Kalp Hastalığı ve İlaçlar: Ağız Sağlığınızı Nasıl Etkiler?
Bu sayfa genel bilgilendirmedir; muayenenin yerini tutmaz.
Genel sağlığınız ile ağzınız birbirini etkiler. Diyabet ile diş eti hastalığı arasında iki yönlü bir ilişki vardır: diyabeti ve periodontitisi olanların HbA1c değeri, diş etleri sağlıklı olanlara göre daha yüksektir; diş eti hastalığının tedavisi HbA1c’yi 3 ay sonra %0,27–0,48 düşürmüştür[1]. Kan sulandırıcılar diş tedavisinde kanamayı kolaylaştırır[3], kemik güçlendirici ilaçlar nadir bir çene kemiği nekrozu riski taşır[5] ve birçok ilaç ağzı kurutarak diş çürüğü riskini artırır[7]. Diş hekiminize her hastalığınızı ve ilacınızı söyleyin. Antalya Muratpaşa’daki kliniğimizde bu durumlar söz konusuysa cerrahiden önce hekiminize danışırız.
- 1. Hastalıklarınız diş hekiminiz için neden önemli?
- 2. Diyabet ve diş eti hastalığı: iki yönlü bir bağ
- 3. Kalp hastalığı ve diş tedavisi
- 4. Kan sulandırıcılar ve diş tedavisi
- 5. Osteoporoz ve kanser ilaçları: bisfosfonat ve denosumab
- 6. Ağzı kurutan ilaçlar
- 7. Hamilelik
- 8. Neyi tedavi ediyor, neyi yönlendiriyoruz?
- 9. Ne zaman hemen diş hekimine gitmeli?
- 10. Sık sorulan sorular
- 11. Kaynaklar
Hastalıklarınız diş hekiminiz için neden önemli?
Birçok hastalık ve ilaç ağzın nasıl iyileştiğini, nasıl kanadığını veya enfeksiyonla nasıl mücadele ettiğini değiştirir; bazı diş sorunları da genel sağlığı etkiler. Diş hekiminin tedaviyi planlamadan önce tüm sağlık geçmişinizi sormasının nedeni budur. Dişlerinizle ilgisiz görünse bile, reçetesiz ve bitkisel ürünler dahil[3] her hastalığınızı ve ilacınızı bize söyleyin.
| Hastalık veya ilaç | Ağza etkisi | Diş hekiminize söyleyin |
|---|---|---|
| Diyabet | Periodontitisle iki yönlü bağ[1]; geçmeyen ağız kuruluğu[7] | Diyabet türü, ilaçlar, son HbA1c değeri |
| Kalp hastalığı | Birkaç yüksek riskli durumda bazı işlemlerden önce antibiyotik koruması gerekir[2] | Tanı, kapak veya başka kalp ameliyatı, ilaçlar |
| Kan sulandırıcılar | Daha kolay ve daha uzun süre kanama[3] | Hangi ilaç; varfarin kullanıyorsanız INR kaydı[3] |
| Bisfosfonat, denosumab | Nadir görülen ilaca bağlı çene kemiği nekrozu (MRONJ)[5][6] | İlacın adı, tablet mi iğne mi, ne zamandan beri ve neden |
| Ağzı kurutan ilaçlar; kanser tedavisi | Ağız kuruluğu ve daha fazla diş çürüğü[7] | Tam ilaç listesi; varsa radyoterapi veya kemoterapi |
Kaynaklar hücrelerde belirtilmiştir. Bu tabloyu bu sayfaya bağlantı vererek alıntılayabilirsiniz.
Diyabet ve diş eti hastalığı: iki yönlü bir bağ
Diyabet ile periodontitis (ilerlemiş diş eti hastalığı) iki yönde birbirine bağlıdır. Uluslararası Diyabet Federasyonu ile Avrupa Periodontoloji Federasyonu’nun ortak uzlaşı raporu; periodontitisi olanlarda kan şekeri bozukluğu ve insülin direnci riskinin arttığına, diyabeti ve periodontitisi olanların HbA1c değerinin diş etleri sağlıklı olanlara göre belirgin olarak daha yüksek olduğuna ve periodontitisin tip 2 diyabet gelişme riskindeki artışla ilişkili olduğuna dair güçlü kanıt bulmuştur[1].
İyi haber de aynı yöndedir: diş eti tedavisi diyabetli kişilerde güvenli ve etkilidir ve 3 ay sonra HbA1c’de %0,27–0,48’lik düşüşle ilişkili bulunmuştur; ancak uzun vadeli veriler kesin değildir[1]. Geçmeyen ağız kuruluğu da diyabetle ilişkili olabilir[7].
- Diyabetiniz varsa: diş etlerinizi düzenli kontrol ettirin ve diş hekiminize son HbA1c değerinizi söyleyin.
- Diş eti hastalığınız varsa: tedavi ağzınıza iyi gelir ve kan şekeri kontrolüne de yardımcı olabilir; bunu hekiminize de söyleyin.
Kliniğimizde: bilinen bir hastalık olmasa bile her implant hastasından önce diğer rutin kan tahlilleriyle birlikte HbA1c’ye bakarız; bu tahliller çoğu zaman hastanın bilmediği yüksek bir HbA1c değerini ortaya çıkarmıştır. Diyabetle implant yaptırıp yaptıramayacağınız ve HbA1c sınırlarımız, kimler implant yaptırabilir rehberimizde anlatılmaktadır.
Kalp hastalığı ve diş tedavisi
Kalp hastalarının çoğu için rutin diş bakımı güvenlidir ve iyi ağız sağlığı önemlidir. Amerikan Kalp Derneği kanıtı 2021’de yeniden incelemiş; diş işlemlerinden önce koruyucu antibiyotiği yalnızca enfektif endokarditten kötü sonuç görme riski en yüksek hasta gruplarına önermeye devam etmiş, herkes için iyi ağız sağlığının ve düzenli diş bakımına erişimin kritik önemini vurgulamıştır[2]. Bu gruplardan birinde olup olmadığınızı kardiyoloğunuz bilir.
Yaşlı hastalarda implantları inceleyen bir derleme, kalp-damar hastalığı olanlarda implant sağkalımının sağlıklı hastalarınkine benzer veya daha yüksek olabileceğini bulmuştur[8]. Birçok kalp hastası kan sulandırıcı da kullanır; bu konu bir sonraki bölümdedir.
Kliniğimizde: koruyucu antibiyotik alması gereken hastalara işlemden önce antibiyotik verilir. Kapak değişimini, geçirilmiş endokarditi veya kalp ameliyatını bize söyleyin.
Kan sulandırıcılar ve diş tedavisi
Kan sulandırıcı (antikoagülan) ve kan pıhtılaşmasını önleyici (antiplatelet) ilaçlar zararlı pıhtıları önlemeye yardımcı olur; ancak örneğin bir çekimden sonra daha kolay ve daha uzun süre kanamanıza da yol açar[3]. İskoçya Diş Hekimliği Klinik Etkinlik Programı (SDCEP) hastalara şunları önerir:
- hangi antikoagülan veya antiplatelet ilacı kullandığınızı diş hekiminize söyleyin, varfarin kullanıyorsanız INR kaydınızı gösterin[3];
- diğer tüm ilaçlarınızı da söyleyin, çünkü aspirin ve ibuprofen, diklofenak gibi diğer iltihap giderici ağrı kesiciler kanamayı artırabilir[3];
- dişlerinizi her zamanki gibi temizlemeye devam edin, çünkü sağlıklı diş etleri daha az kanar[3];
- hekiminiz veya diş hekiminiz söylemedikçe ilacınızı diş tedavisi için değiştirmeyin[3].
SDCEP, tedavi sonrası ağrı için antikoagülan veya antiplatelet ilaç kullanan hastalara, kullanabiliyorlarsa parasetamolü kutusunda yazdığı şekilde almalarını; aspirin, ibuprofen veya diklofenak gibi NSAİİ’lerden ya da bunları içeren ilaçlardan kaçınmalarını; parasetamol uygun değilse veya yetmiyorsa diş hekimlerine danışmalarını önerir[4]. Genellikle reçete ettiğimiz ağrı kesiciler iltihap gidericidir; bu yüzden cerrahiden önce kan sulandırıcınızı bize söyleyin, diş hekimi ağrı kesicinizi buna göre seçer.
Tedaviden sonra kanama yeniden başlarsa, katlanmış temiz ve nemli bir mendile veya gazlı beze 30 dakika bastırın ya da ısırın; durmazsa diş hekiminize başvurun[4].
Kliniğimizde: ilacın ne için kullanıldığı önemlidir. Cerrahiden önce ilacı yazan hekime danışır ve onun onayından sonra hareket ederiz; hekim işleme izin verir veya gerekirse ilacı ayarlar.
Osteoporoz ve kanser ilaçları: bisfosfonat ve denosumab
Bisfosfonatlar ve denosumab, kemik erimesinde (osteoporoz) ve bazı kanserlerde kullanılır. Çene kemiğinin bir kısmının açığa çıktığı, ilaca bağlı çene kemiği nekrozu (MRONJ) adlı nadir bir yan etkiyle ilişkilidirler[5].
- Osteoporoz: SDCEP riski 1.000’de 1 ile 10.000’de 1 arasında verir. Risk sıradan tedavilerin çoğunda çok düşük ya da yok denecek kadar azdır; diş çekimi veya implant gibi kemiği etkileyen tedavilerde daha yüksektir, ancak yine de düşük kabul edilir[5].
- Kanser: kanser için kullanılan kemik yıkımını önleyici ilaçlarda risk genellikle 20’de 1’den azdır[6].
- İlacı kendi kendinize bırakmayın: tıbbi yararının risklerinden çok daha fazla olması muhtemeldir[5].
- Hemen diş hekimine başvurun: çenede karıncalanma, uyuşma veya ağırlık hissi, çene ağrısı ya da ağızda kötü tat, şişlik, iltihap, sallanan dişler veya açıkta kemik fark ederseniz[5].
Kliniğimizde: bisfosfonat kullanan hastaları önce kendi hekimlerine yönlendiririz. Bisfosfonat iğneyle (damardan) verildiyse 5 yıla kadar ağız içi cerrahi yapmayız. Düzenli kontroller ve iyi temizlik, cerrahiye hiç ihtiyaç duyulmaması olasılığını artırır[5].
Ağzı kurutan ilaçlar
İlaçlar ağız kuruluğunun başlıca nedenlerindendir; NHS, ağız kuruluğunun bir yan etki olup olmadığını görmek için ilacınızın kullanma talimatına bakmanızı önerir[7]. Diğer nedenler arasında susuz kalma, geceleri ağızdan nefes alma, kaygı, kanser tedavisi (radyoterapi veya kemoterapi) ve ağız mantarı vardır; geçmeyen bir ağız kuruluğuna diyabet veya Sjögren sendromu gibi bir hastalık yol açıyor olabilir[7].
Tükürük dişleri korur; bu yüzden ağzınız kuruysa diş çürüğü olasılığı artar[7]. NHS’nin evde yapılabilecek önerileri[7]:
- gün içinde sık sık küçük yudumlarla soğuk su için ve yatağınızın yanında su bulundurun;
- şekersiz sakız çiğneyin veya şekersiz şeker emin;
- günde iki kez fırçalayın ve alkolsüz bir gargara kullanın;
- alkolü, kafeini, gazlı içecekleri ve şekerli veya asitli yiyecekleri azaltın, sigara içmeyin;
- neden olduğunu düşünseniz bile, reçeteyle verilen bir ilacı hekiminize danışmadan bırakmayın.
NHS, ağız kuruluğu konuşmayı veya yemek yemeyi zorlaştırıyorsa, evde veya eczane önerileriyle birkaç haftada düzelmiyorsa ya da reçeteli bir ilacın buna yol açtığını düşünüyorsanız bir hekime görünmenizi önerir[7]. Korunmanın artırılabilmesi için diş hekiminize de söyleyin.
Hamilelik
Hamilelikte yalnızca hekiminizin onayladığı acil işleri, ikinci üç aylık dönemde yaparız. Örneğin kanal tedavisi gereken bir dişin kanalı açılır, ilaçlanır ve geçici dolguyla kapatılır; kalıcı tedavi doğumdan sonraya ertelenir.
Neyi tedavi ediyor, neyi yönlendiriyoruz?
İyi bir diş hekimi muayenehanesinin sınırlarını bilir. Bu sayfadaki durumları ve ilgili sorunları şöyle ele alıyoruz:
| Durum | Ne yapıyoruz? |
|---|---|
| Diyabetli hastalar dahil diş eti hastalığı | Klinikte tedavi ederiz (bkz. diş taşı temizliği) |
| Kan sulandırıcı kullanan ve cerrahi gereken hasta | İlacı yazan hekime danışır, onun onayından sonra hareket ederiz |
| Bisfosfonat tedavisi | Kendi hekiminize yönlendirme; damardan bisfosfonattan sonra 5 yıla kadar ağız içi cerrahi yok |
| Koruyucu antibiyotik gerektiren kalp hastalığı | İşlemden önce koruyucu antibiyotik |
| Ağızda beyaz veya kırmızı lekeler | Bir üniversite diş hekimliği fakültesine yönlendirme; klinikte biyopsi almayız |
| Sinire yakın gömülü yirmilik diş | 3D tomografi (CBCT); yüksek riskli vakalar tercihen bir üniversite diş hekimliği fakültesine yönlendirilir |
| Çene eklemi ağrısı (TMD) | Klinikte hazırlanan gece plağı veya oklüzal splint ve çene egzersizlerinin anlatılması; ileri vakalar fizyoterapiye yönlendirilir |
| Hamilelik | Yalnızca hekiminizin onayıyla, ikinci üç aylık dönemde acil işler |
Ulubey Dental Clinic’in protokolü.
Ne zaman hemen diş hekimine gitmeli?
- 3 haftadan uzun süren, daha önce yaşadığınız yaralardan farklı görünen veya kanayan bir ağız yarası[9] ya da geçmeyen beyaz veya kırmızı bir leke;
- kemik güçlendirici ilaç kullanırken çenede açıkta kemik ya da karıncalanma, uyuşma veya ağırlık hissi[5];
- diş tedavisinden sonra 30 dakika bastırmayla durmayan kanama[4];
- özellikle diyabetiniz varsa kanayan, şişen veya çekilen diş etleri.
Göze veya boyna doğru yayılan şişlik, nefes alma veya yutma güçlüğü, yüksek ateş ya da durmayan kanama acil durumdur: 112’yi arayın. Bir hastalığın veya ilacın planlanan diş tedavisini nasıl etkileyeceğine dair rutin bir soru randevunuzu bekleyebilir; ilaç listenizi yanınızda getirin.
Sık sorulan sorular
Diyabet dişleri ve diş etlerini etkiler mi?
Evet. Diyabet ile periodontitis arasında iki yönlü bir ilişki vardır: diyabeti ve diş eti hastalığı olanların HbA1c değeri daha yüksek olma eğilimindedir; periodontitis de tip 2 diyabet riskindeki artışla ilişkilidir. Diş eti hastalığının tedavisi diyabetli kişilerde güvenlidir ve 3 ay sonra HbA1c’yi %0,27–0,48 düşürmüştür. Geçmeyen ağız kuruluğu da diyabetle ilişkili olabilir.
Kalp hastaları diş tedavisinden önce antibiyotik almalı mı?
Çoğunun alması gerekmez. Amerikan Kalp Derneği, diş işlemlerinden önce antibiyotik korumasını yalnızca enfektif endokardit açısından en yüksek risk taşıyan hastalara önerir ve herkes için iyi ağız sağlığını vurgular. Bu grupta olup olmadığınızı kardiyoloğunuz söyleyebilir. Kliniğimizde koruyucu antibiyotik alması gereken hastalara işlemden önce antibiyotik verilir.
Diş hekimine gitmeden önce kan sulandırıcımı bırakmalı mıyım?
Hayır, kendi kendinize bırakmayın. SDCEP, hekiminiz veya diş hekiminiz söylemedikçe antikoagülan veya antiplatelet ilacınızı diş tedavisi için değiştirmemenizi önerir. Hangi ilacı kullandığınızı diş hekiminize söyleyin. Cerrahiden önce ilacı yazan hekime danışır ve onun onayından sonra hareket ederiz.
Osteoporoz için bisfosfonat kullanıyorsam diş tedavisi güvenli mi?
Sıradan diş tedavilerinin çoğunun riski çok düşüktür. Nadir görülen çene yan etkisi MRONJ’un riski osteoporoz tedavisinde 1.000’de 1 ile 10.000’de 1 arasındadır; diş çekimi veya implanttan sonra daha yüksektir, ancak yine de düşüktür. İlacınıza devam edin. Bisfosfonat kullanan hastaları önce hekimlerine yönlendiririz; damardan bisfosfonattan sonra 5 yıla kadar ağız içi cerrahi yapmayız.
Hangi ilaçlar ağız kuruluğu yapar?
Birçok ilaç ağız kuruluğunu yan etki olarak sayar; bu yüzden kendi ilacınızın kullanma talimatına bakın. Kanser tedavisi, susuz kalma, ağızdan nefes alma, kaygı, diyabet ve Sjögren sendromu da ağız kuruluğuna yol açabilir. Ağız kuruluğu diş çürüğünü kolaylaştırır. Reçeteyle verilen bir ilacı hekiminize danışmadan bırakmayın; sık sık su için, şekersiz sakız kullanın ve diş hekiminize söyleyin.
Klinik, ağızdaki beyaz veya kırmızı lekeler gibi lezyonları tedavi ediyor mu?
Her ziyarette ağzı muayene ederiz, ancak klinikte biyopsi almayız. İncelenmesi gereken beyaz veya kırmızı lekeleri bir üniversite diş hekimliği fakültesine yönlendiririz. NHS, 3 haftadan uzun süren bir ağız yarası için bir diş hekimine veya hekime görünmeyi önerir.
Çağlayan Mh., Barınaklar Blv., Özen 2 Apt. No: 109A, Muratpaşa/Antalya (Lara bölgesi) · Otopark imkânı mevcuttur. · Pazartesi–Cumartesi 09:00–19:00
Kaynaklar (İngilizce)
- Sanz M, Ceriello A, Buysschaert M, et al. Scientific evidence on the links between periodontal diseases and diabetes: consensus report and guidelines of the joint workshop on periodontal diseases and diabetes by the International Diabetes Federation and the European Federation of Periodontology. J Clin Periodontol. 2018;45(2):138-149. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29280174
- Wilson WR, Gewitz M, Lockhart PB, et al. Prevention of viridans group streptococcal infective endocarditis: a scientific statement from the American Heart Association. Circulation. 2021;143(20):e963-e978. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33853363
- SDCEP. Anticoagulant or antiplatelet medication and your dental treatment: information for patients (2022; erişim 25 Ekim 2026). www.sdcep.org.uk/media/r3cjkyl5/sdcep-anticoagulant-or-antiplatelet-medication-and-your-dental-treatment.pdf
- SDCEP. Post-treatment advice for dental patients taking anticoagulant or antiplatelet medication (Mart 2022; erişim 25 Ekim 2026). www.sdcep.org.uk/media/bocnpjel/sdcep-post-treatment-advice-for-dental-patients.pdf
- SDCEP. Dental advice for patients prescribed anti-resorptive drugs for the treatment of osteoporosis or other non-malignant diseases of bone (hasta broşürü; erişim 25 Ekim 2026). www.sdcep.org.uk/media/0fldawef/sdcep-mronj-information-for-osteoporosis-patients.pdf
- SDCEP. MRONJ information for patients prescribed anti-resorptive or anti-angiogenic drugs for cancer (hasta broşürü; erişim 25 Ekim 2026). www.sdcep.org.uk/media/bdwo1l44/sdcep-mronj-information-for-cancer-patients.pdf
- NHS. Dry mouth (son inceleme 29 Kasım 2023; erişim 25 Ekim 2026). www.nhs.uk/conditions/dry-mouth
- Schimmel M, Srinivasan M, McKenna G, Müller F. Effect of advanced age and/or systemic medical conditions on dental implant survival: a systematic review and meta-analysis. Clin Oral Implants Res. 2018;29 Suppl 16:311-330. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30328186
- NHS. Mouth ulcers (son inceleme 11 Mart 2024; erişim 25 Ekim 2026). www.nhs.uk/conditions/mouth-ulcers
Bu yazı genel hasta bilgilendirmesidir; klinik muayenenin yerini tutmaz. Her cerrahi veya girişimsel işlemde sonuçlar kişiden kişiye değişiklik gösterebilir. İşlem öncesinde hekiminizden detaylı görüş almanız önerilir.
Editör iletişimi: [email protected] · ulubeydental.com/tr/iletisim
