سلامت دهان و بیماری‌ها: دیابت، قلب و داروها
این صفحه اطلاعات عمومی است و جای معاینه را نمی‌گیرد.
سلامت عمومی شما و دهانتان بر یکدیگر اثر می‌گذارند. دیابت و بیماری لثه رابطه‌ای دوطرفه دارند: افرادی که هم دیابت و هم پریودنتیت دارند، HbA1c بالاتری نسبت به افراد با لثهٔ سالم دارند، و درمان بیماری لثه پس از ۳ ماه HbA1c را ۰٫۲۷ تا ۰٫۴۸ درصد کاهش داد[۱]. داروهای رقیق‌کنندهٔ خون احتمال خونریزی در درمان دندانپزشکی را بیشتر می‌کنند[۳]، داروهای تقویت استخوان خطر نادر استئونکروز فک را دارند[۵]، و بسیاری از داروها دهان را خشک می‌کنند که خطر پوسیدگی دندان را بالا می‌برد[۷]. دندانپزشک را از همهٔ بیماری‌ها و داروهای خود آگاه کنید. در کلینیک دندانپزشکی Ulubey، وقتی این موارد وجود دارند، پیش از جراحی با پزشک شما مشورت می‌کنیم.
- ۱. چرا بیماری‌های شما برای دندانپزشک مهم است
- ۲. دیابت و بیماری لثه: ارتباطی دوطرفه
- ۳. بیماری قلبی و درمان دندانپزشکی
- ۴. داروهای رقیق‌کنندهٔ خون و درمان دندانپزشکی
- ۵. داروهای پوکی استخوان و سرطان: بیس‌فسفونات‌ها و دنوزوماب
- ۶. داروهایی که دهان را خشک می‌کنند
- ۷. بارداری
- ۸. چه چیزی را درمان و چه چیزی را ارجاع می‌دهیم
- ۹. چه زمانی بی‌درنگ به دندانپزشک مراجعه کنید
- ۱۰. پرسش‌های متداول
- ۱۱. منابع
چرا بیماری‌های شما برای دندانپزشک مهم است
بسیاری از بیماری‌ها و داروها نحوهٔ بهبود، خونریزی یا مقابلهٔ دهان با عفونت را تغییر می‌دهند، و برخی مشکلات دندانی هم بر سلامت عمومی اثر می‌گذارند. به همین دلیل دندانپزشک پیش از برنامه‌ریزی درمان، سابقهٔ کامل پزشکی شما را می‌پرسد. دربارهٔ همهٔ بیماری‌ها و داروهای خود، از جمله محصولات بدون نسخه و گیاهی[۳]، به ما بگویید، حتی اگر به نظرتان به دندان‌ها ربطی نداشته باشند.
| بیماری یا دارو | اثر بر دهان | آنچه باید به دندانپزشک بگویید |
|---|---|---|
| دیابت | ارتباط دوطرفه با پریودنتیت[۱]؛ خشکی ماندگار دهان[۷] | نوع دیابت، داروها، آخرین HbA1c |
| بیماری قلبی | چند بیماری پرخطر پیش از برخی اقدامات به پوشش آنتی‌بیوتیکی نیاز دارند[۲] | تشخیص، جراحی دریچه یا جراحی‌های دیگر قلب، داروها |
| داروهای رقیق‌کنندهٔ خون | خونریزی راحت‌تر و طولانی‌تر[۳] | کدام دارو؛ سابقهٔ INR اگر وارفارین مصرف می‌کنید[۳] |
| بیس‌فسفونات‌ها، دنوزوماب | استئونکروز نادر فک ناشی از دارو (MRONJ)[۵][۶] | نام دارو، قرص یا تزریق، از چه زمانی و برای چه |
| داروهای خشک‌کنندهٔ دهان؛ درمان سرطان | خشکی دهان و پوسیدگی بیشتر[۷] | فهرست کامل داروها؛ هر نوع پرتودرمانی یا شیمی‌درمانی |
منابع در هر خانه ذکر شده است. می‌توانید با ذکر پیوند به این صفحه به این جدول استناد کنید.
دیابت و بیماری لثه: ارتباطی دوطرفه
دیابت و پریودنتیت (بیماری پیشرفتهٔ لثه) در هر دو جهت با هم مرتبط‌اند. گزارش اجماع مشترک فدراسیون بین‌المللی دیابت (IDF) و فدراسیون اروپایی پریودنتولوژی (EFP) شواهد قوی‌ای یافت که افراد مبتلا به پریودنتیت خطر بیشتری برای اختلال قند خون و مقاومت به انسولین دارند، افرادی که هم دیابت و هم پریودنتیت دارند HbA1c به‌طور معناداری بالاتری نسبت به افراد با لثهٔ سالم دارند، و پریودنتیت با افزایش خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ همراه است[۱].
خبر خوب هم در همین مسیر است: درمان پریودنتال در افراد دیابتی ایمن و مؤثر است و پس از ۳ ماه با کاهش ۰٫۲۷ تا ۰٫۴۸ درصدی HbA1c همراه بود، هرچند داده‌های بلندمدت قطعی نیستند[۱]. خشکی ماندگار دهان هم ممکن است با دیابت مرتبط باشد[۷].
- اگر دیابت دارید: لثه‌هایتان را به‌طور منظم معاینه کنید و آخرین HbA1c را به دندانپزشک بگویید.
- اگر بیماری لثه دارید: درمان آن به دهانتان کمک می‌کند و ممکن است به کنترل قند خون هم کمک کند؛ این را به پزشکتان هم بگویید.
در کلینیک ما: پیش از درمان هر بیمار ایمپلنت، HbA1c را همراه با آزمایش‌های خون روتین دیگر بررسی می‌کنیم، حتی وقتی بیماری‌ای شناخته نشده است، و این آزمایش‌ها بارها HbA1c بالایی را نشان داده‌اند که بیمار از آن خبر نداشت. اینکه آیا با دیابت می‌توان ایمپلنت گذاشت و محدوده‌های HbA1c ما چیست، در راهنمای ما با عنوان «چه کسانی می‌توانند ایمپلنت دندان بگذارند» توضیح داده شده است.
بیماری قلبی و درمان دندانپزشکی
برای بیشتر بیماران قلبی، مراقبت‌های معمول دندانپزشکی ایمن است و سلامت خوب دهان اهمیت دارد. انجمن قلب آمریکا در سال ۲۰۲۱ شواهد را بازبینی کرد و همچنان پیشگیری آنتی‌بیوتیکی پیش از اقدامات دندانپزشکی را فقط برای گروه‌هایی از بیماران توصیه می‌کند که بیشترین خطر پیامد نامطلوب ناشی از اندوکاردیت عفونی را دارند، و در عین حال بر نقش حیاتی سلامت خوب دهان و دسترسی منظم به مراقبت دندانپزشکی برای همه تأکید می‌کند[۲]. پزشک قلب شما می‌داند که آیا در یکی از این گروه‌ها هستید یا نه.
مروری دربارهٔ ایمپلنت در بیماران مسن نشان داد که بقای ایمپلنت در افراد مبتلا به بیماری قلبی-عروقی ممکن است مشابه یا بیشتر از افراد سالم باشد[۸]. بسیاری از بیماران قلبی داروهای رقیق‌کنندهٔ خون هم مصرف می‌کنند که در بخش بعد به آن پرداخته شده است.
در کلینیک ما: بیمارانی که به پیشگیری نیاز دارند، پیش از اقدام درمانی آنتی‌بیوتیک پیشگیرانه دریافت می‌کنند. دربارهٔ تعویض دریچه، سابقهٔ اندوکاردیت یا جراحی قلب به ما بگویید.
داروهای رقیق‌کنندهٔ خون و درمان دندانپزشکی
داروهای ضدانعقاد و ضدپلاکت به پیشگیری از لخته‌های خطرناک خون کمک می‌کنند، اما باعث می‌شوند راحت‌تر و طولانی‌تر خونریزی کنید؛ مثلاً پس از کشیدن دندان[۳]. برنامهٔ اثربخشی بالینی دندانپزشکی اسکاتلند (SDCEP) به بیماران توصیه می‌کند:
- به دندانپزشک بگویند کدام داروی ضدانعقاد یا ضدپلاکت را مصرف می‌کنند، و اگر وارفارین مصرف می‌کنند سابقهٔ INR خود را نشان دهند[۳]؛
- دندانپزشک را از همهٔ داروهای دیگر هم آگاه کنند، چون آسپرین و مسکن‌های ضدالتهاب دیگر مانند ایبوپروفن و دیکلوفناک می‌توانند خونریزی بیشتری ایجاد کنند[۳]؛
- تمیز کردن دندان‌ها را طبق معمول ادامه دهند، چون لثهٔ سالم کمتر خونریزی می‌کند[۳]؛
- دارو را برای درمان دندانپزشکی تغییر ندهند، مگر اینکه پزشک یا دندانپزشکشان بگوید[۳].
برای تسکین درد پس از درمان، SDCEP به بیمارانی که داروی ضدانعقاد یا ضدپلاکت مصرف می‌کنند توصیه می‌کند اگر می‌توانند پاراستامول (استامینوفن) را طبق دستور روی جعبه مصرف کنند، از داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAID) مانند آسپرین، ایبوپروفن یا دیکلوفناک یا داروهای حاوی آن‌ها پرهیز کنند، و اگر پاراستامول ممکن یا کافی نیست، از دندانپزشک راهنمایی بخواهند[۴]. مسکن‌های معمول ما ضدالتهاب هستند؛ پس پیش از جراحی دربارهٔ داروی رقیق‌کنندهٔ خون خود به ما بگویید تا دندانپزشک مسکن شما را با در نظر گرفتن آن انتخاب کند.
اگر پس از درمان خونریزی دوباره شروع شد، ۳۰ دقیقه روی یک دستمال پارچه‌ای تمیز و مرطوبِ تاشده یا گاز فشار دهید یا گاز بگیرید؛ اگر بند نیامد، با دندانپزشک خود تماس بگیرید[۴].
در کلینیک ما: اینکه دارو برای چه مصرف می‌شود اهمیت دارد. پیش از جراحی با پزشکی که دارو را تجویز کرده مشورت می‌کنیم و پس از تأیید او اقدام می‌کنیم؛ پزشک اجازهٔ اقدام درمانی را می‌دهد یا در صورت نیاز دارو را تنظیم می‌کند.
داروهای پوکی استخوان و سرطان: بیس‌فسفونات‌ها و دنوزوماب
بیس‌فسفونات‌ها و دنوزوماب برای پوکی استخوان و در برخی سرطان‌ها به کار می‌روند. این داروها با یک عارضهٔ جانبی نادر، یعنی استئونکروز فک ناشی از دارو (MRONJ)، مرتبط‌اند که در آن بخشی از استخوان فک نمایان می‌شود[۵].
- پوکی استخوان: SDCEP این خطر را بین ۱ در ۱۰۰۰ تا ۱ در ۱۰٬۰۰۰ می‌داند. خطر برای بیشتر درمان‌های معمول بسیار کم یا صفر است، و برای درمان‌هایی که بر استخوان اثر می‌گذارند، مانند کشیدن دندان یا ایمپلنت، بیشتر اما همچنان کم در نظر گرفته می‌شود[۵].
- سرطان: برای داروهای ضدتحلیل استخوان که برای سرطان مصرف می‌شوند، خطر معمولاً کمتر از ۱ در ۲۰ است[۶].
- دارو را خودتان قطع نکنید: فواید پزشکی آن احتمالاً بسیار بیشتر از خطراتش است[۵].
- بی‌درنگ با دندانپزشک تماس بگیرید اگر متوجه گزگز، بی‌حسی یا احساس سنگینی در فک، درد فک یا طعم بد، تورم، چرک، لق شدن دندان‌ها یا استخوان نمایان شدید[۵].
در کلینیک ما: بیمارانی که بیس‌فسفونات مصرف می‌کنند، ابتدا به پزشک خودشان ارجاع داده می‌شوند. اگر بیس‌فسفونات به‌صورت تزریقی (وریدی) داده شده باشد، تا ۵ سال هیچ جراحی دهانی انجام نمی‌دهیم. معاینه‌های منظم و تمیز کردن خوب، احتمال اینکه اصلاً به جراحی نیاز پیدا کنید را کمتر می‌کند[۵].
داروهایی که دهان را خشک می‌کنند
داروها یکی از علت‌های اصلی خشکی دهان هستند؛ NHS توصیه می‌کند بروشور همراه دارو را بررسی کنید تا ببینید خشکی دهان یکی از عوارض جانبی آن است یا نه[۷]. علت‌های دیگر شامل کم‌آبی بدن، تنفس از راه دهان در شب، اضطراب، درمان سرطان (پرتودرمانی یا شیمی‌درمانی) و برفک دهان است؛ خشکی دهانی که برطرف نمی‌شود ممکن است ناشی از بیماری‌ای مانند دیابت یا سندرم شوگرن باشد[۷].
بزاق از دندان‌ها محافظت می‌کند؛ بنابراین اگر دهانتان خشک باشد، احتمال پوسیدگی دندان بیشتر است[۷]. توصیه‌های خودمراقبتی NHS[۷]:
- در طول روز مرتب جرعه‌ای آب سرد بنوشید و کنار تختتان آب بگذارید؛
- آدامس بدون قند بجوید یا آب‌نبات بدون قند بمکید؛
- روزی دو بار مسواک بزنید و از دهان‌شویهٔ بدون الکل استفاده کنید؛
- الکل، کافئین، نوشابه‌های گازدار و غذاهای شیرین یا اسیدی را کم کنید و سیگار نکشید؛
- داروی تجویزشده را بدون مشورت پزشکی قطع نکنید، حتی اگر فکر می‌کنید علت خشکی دهان است.
NHS توصیه می‌کند اگر خشکی دهان صحبت کردن یا غذا خوردن را دشوار می‌کند، پس از چند هفته درمان خانگی یا دارویی بهتر نشده، یا فکر می‌کنید داروی تجویزشده باعث آن است، به پزشک عمومی مراجعه کنید[۷]. به دندانپزشک هم بگویید تا اقدامات پیشگیری بیشتر شود.
بارداری
در دوران بارداری فقط کارهای فوری را، در سه‌ماههٔ دوم و با تأیید پزشک شما، انجام می‌دهیم. برای مثال، دندانی که به عصب‌کشی نیاز دارد باز، پانسمان و با یک پرکردگی موقت بسته می‌شود و درمان قطعی تا پس از زایمان به تعویق می‌افتد.
چه چیزی را درمان و چه چیزی را ارجاع می‌دهیم
دندانپزشک خوب محدودیت‌های مطب خود را می‌شناسد. ما با بیماری‌های این صفحه و مشکلات مرتبط این‌طور برخورد می‌کنیم:
| وضعیت | ما چه می‌کنیم |
|---|---|
| بیماری لثه، از جمله در بیماران دیابتی | آن را در کلینیک درمان می‌کنیم |
| بیماری که داروی رقیق‌کنندهٔ خون مصرف می‌کند و به جراحی نیاز دارد | با پزشک تجویزکننده مشورت می‌کنیم و پس از تأیید او اقدام می‌کنیم |
| درمان با بیس‌فسفونات | ارجاع به پزشک خودتان؛ تا ۵ سال پس از بیس‌فسفونات وریدی هیچ جراحی دهانی |
| بیماری قلبی‌ای که به پیشگیری نیاز دارد | آنتی‌بیوتیک پیشگیرانه پیش از اقدام درمانی |
| لکه‌های سفید یا قرمز در دهان | ارجاع به دانشکدهٔ دندانپزشکی دانشگاه؛ در کلینیک نمونه‌برداری (بیوپسی) انجام نمی‌دهیم |
| دندان عقل نهفتهٔ نزدیک به عصب | اسکن CBCT؛ موارد پرخطر ترجیحاً به دانشکدهٔ دندانپزشکی دانشگاه ارجاع داده می‌شوند |
| درد مفصل فک (TMD) | نایت‌گارد یا اسپلینت اکلوزال ساخته‌شده در کلینیک و توضیح تمرین‌های فک؛ موارد پیشرفته به فیزیوتراپی ارجاع داده می‌شوند |
| بارداری | فقط کارهای فوری در سه‌ماههٔ دوم و با تأیید پزشک شما |
پروتکل کلینیک دندانپزشکی Ulubey.
چه زمانی بی‌درنگ به دندانپزشک مراجعه کنید
- زخم دهانی که بیش از ۳ هفته طول بکشد، با زخم‌هایی که قبلاً داشته‌اید فرق داشته باشد یا خونریزی کند[۹]، یا لکهٔ سفید یا قرمزی که از بین نمی‌رود؛
- استخوان نمایان در فک، یا گزگز، بی‌حسی یا احساس سنگینی در فک در حالی که داروی تقویت استخوان مصرف می‌کنید[۵]؛
- خونریزی پس از درمان دندانپزشکی که پس از ۳۰ دقیقه فشار بند نمی‌آید[۴]؛
- لثه‌هایی که خونریزی می‌کنند، متورم می‌شوند یا تحلیل می‌روند، به‌ویژه اگر دیابت دارید.
تورمی که به سمت چشم یا گردن گسترش پیدا کند، مشکل در تنفس یا بلع، تب بالا یا خونریزی بند‌نیامدنی یک اورژانس پزشکی است: در ترکیه با ۱۱۲ و در ایران با ۱۱۵ تماس بگیرید. پرسش معمولی دربارهٔ اینکه یک بیماری یا دارو چه اثری بر درمان برنامه‌ریزی‌شدهٔ دندانپزشکی دارد، می‌تواند تا نوبت شما صبر کند؛ فهرست داروهایتان را همراه بیاورید.
پرسش‌های متداول
آیا دیابت بر دندان‌ها و لثه اثر می‌گذارد؟
بله. دیابت و پریودنتیت رابطه‌ای دوطرفه دارند: افرادی که دیابت و بیماری لثه دارند معمولاً HbA1c بالاتری دارند، و پریودنتیت با خطر بیشتر ابتلا به دیابت نوع ۲ مرتبط است. درمان بیماری لثه در افراد دیابتی ایمن است و پس از ۳ ماه HbA1c را ۰٫۲۷ تا ۰٫۴۸ درصد کاهش داد. خشکی ماندگار دهان هم ممکن است با دیابت مرتبط باشد.
آیا بیماران قلبی پیش از درمان دندانپزشکی به آنتی‌بیوتیک نیاز دارند؟
بیشتر آن‌ها نه. انجمن قلب آمریکا پوشش آنتی‌بیوتیکی پیش از اقدامات دندانپزشکی را فقط برای بیمارانی توصیه می‌کند که بیشترین خطر ناشی از اندوکاردیت عفونی را دارند، و بر سلامت خوب دهان برای همه تأکید می‌کند. پزشک قلب شما می‌تواند بگوید که آیا در این گروه هستید یا نه. در کلینیک ما، بیمارانی که به پیشگیری نیاز دارند، پیش از اقدام درمانی آنتی‌بیوتیک پیشگیرانه دریافت می‌کنند.
آیا پیش از مراجعه به دندانپزشک باید داروی رقیق‌کنندهٔ خون را قطع کنم؟
نه، خودسرانه نه. SDCEP توصیه می‌کند داروی ضدانعقاد یا ضدپلاکت را برای درمان دندانپزشکی تغییر ندهید، مگر اینکه پزشک یا دندانپزشکتان بگوید. به دندانپزشک بگویید کدام دارو را مصرف می‌کنید. پیش از جراحی با پزشکی که آن را تجویز کرده مشورت می‌کنیم و پس از تأیید او اقدام می‌کنیم.
اگر برای پوکی استخوان بیس‌فسفونات مصرف کنم، درمان دندانپزشکی ایمن است؟
بیشتر درمان‌های معمول دندانپزشکی خطر بسیار کمی دارند. خطر عارضهٔ نادر فک، یعنی MRONJ، در درمان پوکی استخوان ۱ در ۱۰۰۰ تا ۱ در ۱۰٬۰۰۰ است و پس از کشیدن دندان یا ایمپلنت بیشتر، اما همچنان کم است. مصرف دارو را ادامه دهید. بیمارانی را که بیس‌فسفونات مصرف می‌کنند ابتدا به پزشکشان ارجاع می‌دهیم، و تا ۵ سال پس از بیس‌فسفونات وریدی هیچ جراحی دهانی انجام نمی‌دهیم.
کدام داروها باعث خشکی دهان می‌شوند؟
بسیاری از داروها خشکی دهان را به‌عنوان عارضهٔ جانبی ذکر می‌کنند؛ پس بروشور داروی خود را بررسی کنید. درمان سرطان، کم‌آبی بدن، تنفس از راه دهان، اضطراب، دیابت و سندرم شوگرن هم ممکن است باعث آن شوند. خشکی دهان احتمال پوسیدگی دندان را بیشتر می‌کند. داروی تجویزشده را بدون مشورت پزشکی قطع نکنید؛ جرعه‌جرعه آب بنوشید، آدامس بدون قند بجوید و به دندانپزشک بگویید.
آیا کلینیک ضایعات دهانی مانند لکه‌های سفید یا قرمز را درمان می‌کند؟
در هر مراجعه دهان را معاینه می‌کنیم، اما در کلینیک نمونه‌برداری (بیوپسی) انجام نمی‌دهیم. لکه‌های سفید یا قرمزی که به بررسی نیاز دارند، به دانشکدهٔ دندانپزشکی دانشگاه ارجاع داده می‌شوند. NHS توصیه می‌کند برای زخم دهانی که بیش از ۳ هفته طول بکشد، به دندانپزشک یا پزشک عمومی مراجعه کنید.
منابع
- Sanz M, Ceriello A, Buysschaert M, et al. Scientific evidence on the links between periodontal diseases and diabetes: consensus report and guidelines of the joint workshop on periodontal diseases and diabetes by the International Diabetes Federation and the European Federation of Periodontology. J Clin Periodontol. 2018;45(2):138-149. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29280174
- Wilson WR, Gewitz M, Lockhart PB, et al. Prevention of viridans group streptococcal infective endocarditis: a scientific statement from the American Heart Association. Circulation. 2021;143(20):e963-e978. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33853363
- SDCEP. Anticoagulant or antiplatelet medication and your dental treatment: information for patients (2022; accessed 25 October 2026). www.sdcep.org.uk/media/r3cjkyl5/sdcep-anticoagulant-or-antiplatelet-medication-and-your-dental-treatment.pdf
- SDCEP. Post-treatment advice for dental patients taking anticoagulant or antiplatelet medication (March 2022; accessed 25 October 2026). www.sdcep.org.uk/media/bocnpjel/sdcep-post-treatment-advice-for-dental-patients.pdf
- SDCEP. Dental advice for patients prescribed anti-resorptive drugs for the treatment of osteoporosis or other non-malignant diseases of bone (patient leaflet; accessed 25 October 2026). www.sdcep.org.uk/media/0fldawef/sdcep-mronj-information-for-osteoporosis-patients.pdf
- SDCEP. MRONJ information for patients prescribed anti-resorptive or anti-angiogenic drugs for cancer (patient leaflet; accessed 25 October 2026). www.sdcep.org.uk/media/bdwo1l44/sdcep-mronj-information-for-cancer-patients.pdf
- NHS. Dry mouth (page last reviewed 29 November 2023; accessed 25 October 2026). www.nhs.uk/conditions/dry-mouth
- Schimmel M, Srinivasan M, McKenna G, Müller F. Effect of advanced age and/or systemic medical conditions on dental implant survival: a systematic review and meta-analysis. Clin Oral Implants Res. 2018;29 Suppl 16:311-330. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30328186
- NHS. Mouth ulcers (page last reviewed 11 March 2024; accessed 25 October 2026). www.nhs.uk/conditions/mouth-ulcers
این مطلب اطلاعات عمومی برای بیماران است و جای معاینهٔ بالینی را نمی‌گیرد.
تماس با ویراستار: [email protected] · ulubeydental.com/fa/tamas-ba-ma
