Diş Sıkma ve Gıcırdatma (Bruksizm): Nedenleri, Belirtileri ve Gece Plağı
Bu sayfa genel bilgilendirmedir; muayenenin yerini tutmaz.
Diş sıkma veya gıcırdatma (bruksizm), uykuda veya uyanıkken dişlerin tekrar tekrar sıkılması veya gıcırdatılması ya da çenenin kasılarak sabitlenmesidir[3]. Çoğu zaman stres veya kaygıyla ilişkilidir[1] ve çene ağrısına, baş ağrısına, aşınmış veya kırılmış dişlere ve hassasiyete yol açabilir[1]. Gece plağı diş sıkmayı durdurmaz, ancak dişleri ve yapılmış diş tedavilerini korur[1][6]. Antalya Muratpaşa’daki kliniğimizde sert gece plağı klinikte hazırlanır ve acil durumlarda 2–3 saat içinde hazır olabilir. Diş sıkma veya gıcırdatma (bruksizm) nedeniyle oluşan kırılmalar kron ve köprü garantilerinin dışındadır; dişlerini sıkan veya gıcırdatan hastalarımız, verdiğimiz gece plağını kullanmalıdır.
- 1. Bruksizm nedir?
- 2. Diş sıkma ne kadar yaygın?
- 3. Belirti ve bulgular
- 4. Nedenler ve risk etkenleri
- 5. Tanı nasıl konur?
- 6. Kendiniz neler yapabilirsiniz?
- 7. Gece plağı: ne yapar, ne yapmaz?
- 8. Diş sıkma, kaplamalar, laminalar ve implantlar
- 9. Diğer tedaviler
- 10. Kliniğimizde diş sıkmayı nasıl ele alıyoruz?
- 11. Sık sorulan sorular
- 12. Kaynaklar
Bruksizm nedir?
Uluslararası bir uzlaşı grubu 2013’te bruksizmi, dişlerin sıkılması veya gıcırdatılması ve/veya alt çenenin kasılarak sabitlenmesi ya da itilmesiyle karakterize, tekrarlayan çene kası etkinliği olarak tanımlamıştır. İki biçimi vardır: uyku sırasında görülen uyku bruksizmi ve gündüz görülen uyanıklık bruksizmi[3].
Bu uzlaşının 2018 güncellemesi önemli bir noktayı ekledi: başka bakımlardan sağlıklı kişilerde bruksizm bir hastalık olarak değil, diş hasarı veya çene ağrısı gibi bazı sorunlar için risk etkeni olabilen bir davranış olarak görülmelidir[4]. Başka bir deyişle diş sıkma zarar verdiğinde önem taşır; tedavi bir test sonucundaki sayıyı değil, zararı ve tetikleyicileri hedefler.
Cleveland Clinic, uykuda diş gıcırdatmanın farkında olunmadığı için gündüz sıkmaktan daha fazla zarar verebileceğini; uyanıklık bruksizminin ise kişi bunun farkına varıp stresini azaltabiliyorsa tedavi gerektirmeyebileceğini belirtir[2].
Diş sıkma ne kadar yaygın?
Yetişkinlerde yapılan çalışmaların sistematik bir derlemesi, uyanıklık bruksizminin kişilerin %22,1 ila %31’i, sık uyku bruksizminin ise %12,8 ± %3,1’i tarafından bildirildiğini bulmuştur. Diş sıkma cinsiyetle ilişkili değildi ve yaşlılarda daha az görülüyordu[5].
Bu rakamlara yazarların kendisi bir uyarı ekler: çalışmaların neredeyse tamamı kişilerin kendi bildirimine, çoğu zaman bir veya iki soruya dayandığı için sayılar dikkatle okunmalıdır[5]. Uykuda diş gıcırdatan birçok kişi, bunu eşi duyana veya diş hekimi aşınmayı görene kadar bilmez.
Belirti ve bulgular
NHS (İngiltere ulusal sağlık hizmeti), diş sıkma ve gıcırdatmanın yanı sıra şunları sayar[1]:
- Çene eklemi rahatsızlığına (TME bozukluğu) yol açabilen çene ağrısı.
- Hassasiyete, diş ve dolgu kaybına yol açabilen aşınmış veya kırılmış dişler.
- Baş ağrısı ve kulak ağrısı.
- Bozulmuş uyku.
Cleveland Clinic buna özellikle sabahları yüz ağrısını veya baş ağrısını, ağrılı çene kaslarını, yemek yerken ağrıyı ve ağzı açıp kapamada zorluğu ekler[2].
| Fark ettiğiniz | Kime gitmeli? |
|---|---|
| Dişlerinizi sıkıyor veya gıcırdatıyorsunuz ve dişlerinizde hasar ya da hassasiyet var[1] | Diş hekimine |
| Diş gıcırdatıyorsunuz ve çenenizde, yüzünüzde veya kulağınızda ağrı var[1] | Diş hekimine |
| Eşiniz uykuda diş gıcırdattığınızı söylüyor[1] | Diş hekimine |
| Çocuğunuzun diş gıcırdatmasından endişeleniyorsunuz[1] | Diş hekimine |
| Stres, kaygı, sigara, alkol veya madde kullanımı gibi nedenlerle ilgili yardıma ihtiyacınız var[1] | Aile hekimine |
| Geceleri horlama veya nefes durmaları[1][2] | Bir hekime; uyku apnesi gibi uyku sorunları diş gıcırdatmayla ilişkilidir |
NHS’nin diş gıcırdatma sayfasına [1] ve Cleveland Clinic’e [2] dayanır. Bu tablo tanı koymaz.
Nedenler ve risk etkenleri
İnsanların neden diş sıktığı her zaman açık değildir. NHS en sık neden olarak stresi ve kaygıyı gösterir; ayrıca horlama ve uyku apnesi gibi uyku sorunlarını, uyku sorunları, depresyon veya kaygı için kullanılan bazı ilaçları, sigarayı ve çok fazla alkol veya kafein tüketmeyi sayar[1]. Cleveland Clinic, uyku apnesi ile diş gıcırdatma arasında kanıtlanmış bir ilişki olduğunu, ancak hangisinin hangisine yol açtığının belirsiz olduğunu belirtir[2].
Diş sıkmanız yeni bir ilaca başladıktan sonra başladıysa ilacı kendi kendinize bırakmayın; ilacı yazan hekimle konuşun.
Tanı nasıl konur?
Diş hekimleri bruksizm tanısını genellikle belirtilere ve muayeneye dayanarak koyar[2]. Bazı durumlarda uyku testi (polisomnografi) gerekebilir[2]. 2018 uzlaşısı hem kişinin kendi bildirimini hem de cihazla yapılan değerlendirmeyi kabul eder ve başka bakımlardan sağlıklı kişilerde basit evet-hayır eşik değerlerine karşı uyarır[4].
Kliniğimizde tanı kliniktir: dişlere, mevcut kaplama ve dolgulara, çene kaslarına ve çene eklemine bakarız ve panoramik röntgen çekeriz.
Kendiniz neler yapabilirsiniz?
NHS şunları önerir[1]:
- Nefes egzersizleri, müzik dinlemek ve düzenli egzersiz gibi rahatlama yolları bulun.
- Uykunuzu düzenleyin: her gece aynı saatte yatın, yatmadan önce rahatlayın, yatak odanızı karanlık ve sessiz tutun.
- Çene ağrısı veya şişliği için bir mutfak bezine sarılmış buz torbasını 20–30 dakika uygulayın; hekiminiz veya eczacınız aksini söylemediyse reçetesiz satılan bir ağrı kesiciyi kutusundaki talimata göre kullanabilirsiniz.
- Sigara içmeyin; çok fazla alkol veya kafein tüketmeyin.
- Dişleriniz veya çeneniz ağrıyorsa sakız çiğnemeyin ve sert yiyecekler yemeyin.
- Düzenli diş kontrolüne gidin.
Gündüz diş sıkmada bunun farkına varmak bile yardımcı olur: birçok kişi dikkatini bir şeye verdiğinde dişlerini birbirine bastırdığını fark eder[2].
Gece plağı: ne yapar, ne yapmaz?
Gece plağı (ağız koruyucu, okluzal splint veya ısırma plağı da denir), geceleri üst veya alt dişlerin üzerine takılan, kişiye özel hazırlanmış bir apareydir. NHS, gece plağının dişlerinizi hasardan koruduğunu belirtir[1].
Kanıtın ne gösterdiği konusunda açık olmak önemlidir. Bir Cochrane derlemesi, okluzal splintin uyku bruksizminin kendisini tedavi etmede etkili olduğuna dair yeterli kanıt olmadığı, ancak diş aşınması açısından bir miktar yararı olabileceği sonucuna varmıştır[6]. Daha sonraki bir sistematik derleme, bruksizmi olan kişilerde diş aşınmasını ölçen hiçbir çalışma bulamamıştır; yani splintlerin aşınmayı azaltıp azaltmadığı hâlâ kanıtlanmış değildir[7]. Pratikte plak diş sıkmanızı durdurmaz; dişleriniz, dolgularınız, kaplamalarınız veya laminalarınız ile diş sıkmanın kuvvetleri arasına değiştirilebilir bir katman koyar.
| Ayrıntılar | |
|---|---|
| Türü | Klinikte kişiye özel hazırlanan sert gece plağı |
| Ne zaman takılır? | Geceleri, uyku sırasında |
| Ne kadar sürede hazırlanır? | Acil durumlarda 2–3 saat içinde hazır olabilir |
| Kimler kullanmalı? | Dişlerini sıkan veya gıcırdatan ve kaplaması, köprüsü veya laminası olan hastalar |
Ücret, muayene ve röntgen sonrası, tedaviden önce yazılı olarak bildirilir.
Diş sıkma, kaplamalar, laminalar ve implantlar
Diş sıkma dişleri aşındırabilir veya kırabilir ve dolgu kaybına yol açabilir[1]; aynı kuvvetler kaplamalara, köprülere ve laminalara da etki eder. Diş sıkma veya gıcırdatma (bruksizm) nedeniyle oluşan kırılmalar kron ve köprü garantilerinin dışındadır; dişlerini sıkan veya gıcırdatan hastalarımız, verdiğimiz gece plağını kullanmalıdır.
Kaplama, köprü, lamina veya implant planlıyorsanız ve dişlerinizi sıkıyorsanız bunu ilk randevuda bize söyleyin. Bu durum plana dahil edilir ve son restorasyon takıldığı günden itibaren gece plağı gerekir. Kaplama seçenekleri zirkonyum kaplama sayfamızda anlatılmaktadır.
Diğer tedaviler
Diş sıkmanın arkasında stres, sigara, alkol veya madde kullanımı varsa aile hekiminiz yardımcı olabilir[1]. Diş sıkmaya çene ağrısı eşlik ediyorsa çene eklemi ağrısı rehberimiz evde yapılabilecekleri, çene egzersizlerini ve kanıtların neyi desteklediğini anlatır.
Kliniğimizde diş sıkmayı nasıl ele alıyoruz?
Ulubey Dental Clinic’te iki diş hekimi çalışır: Diş Hekimi Ali Cem Ulubey ve Diş Hekimi Surur Ulubey. Tedavinizi iki hekim bizzat planlar, yapar ve takip eder; tedavi aşamaları arasında vakanız başka bir hekime devredilmez. Diş sıkmada:
- Önce muayene: dişler, dolgular, kaplamalar, çene kasları ve çene eklemi; panoramik röntgenle birlikte.
- Gece plağı: sert, klinikte hazırlanır; acil durumlarda 2–3 saat içinde hazır olabilir.
- Çene ağrısı: çene egzersizleri klinikte anlatılır; ileri çene eklemi vakaları fizyoterapiye yönlendirilir.
- Yeni tedavileri korumak: diş sıkma her kaplama, köprü, lamina ve implant planında dikkate alınır.
Sık sorulan sorular
Diş sıkma neden olur?
Her zaman açık değildir. NHS en sık neden olarak stresi ve kaygıyı gösterir; ayrıca horlama ve uyku apnesi gibi uyku sorunlarını, uyku sorunları, depresyon veya kaygı için kullanılan bazı ilaçları, sigarayı ve çok fazla alkol veya kafein tüketmeyi sayar. Çoğu zaman birkaç etken birlikte rol oynar; bu yüzden tedavi dişlerin yanında tetikleyicilere de bakar.
Gece plağı diş sıkmayı durdurur mu?
Hayır. Gece plağı dişlerinizi ve yapılmış diş tedavilerinizi diş sıkmanın kuvvetlerinden korur; ancak bir Cochrane derlemesi, splintlerin uyku bruksizminin kendisini tedavi ettiğine dair yeterli kanıt bulamamıştır. Bu yüzden plağı stres, uyku ve kafein gibi tetikleyicilere dikkatle ve dişlerin ve plağın düzenli kontrolüyle birlikte ele alırız.
Gece plağı ne kadar sürede hazırlanır?
Kliniğimizde sert, kişiye özel gece plağı klinikte hazırlanır ve acil durumlarda 2–3 saat içinde hazır olabilir. Plak geceleri, uyku sırasında takılır. Önce dişleriniz, çene kaslarınız ve çene ekleminiz muayene edilir ve panoramik röntgen çekilir. Ücret, muayene ve röntgen sonrası, tedaviden önce yazılı olarak bildirilir.
Kaplama veya laminadan sonra gece plağı gerekir mi?
Dişlerinizi sıkıyor veya gıcırdatıyorsanız evet. Diş sıkma veya gıcırdatma (bruksizm) nedeniyle oluşan kırılmalar kron ve köprü garantilerinin dışındadır; dişlerini sıkan veya gıcırdatan hastalarımız, verdiğimiz gece plağını kullanmalıdır. Diş sıkma seramiği kırabilir ve laminaları yerinden oynatabilir; plak yeni tedaviyi korur. Dişlerinizi sıktığınızı biliyor veya tahmin ediyorsanız ilk randevuda bize söyleyin.
Bruksizm ne kadar yaygın?
Yetişkinlerde yapılan çalışmaların sistematik bir derlemesinde uyanıklık bruksizmi kişilerin %22 ila %31’i, sık uyku bruksizmi ise yaklaşık %13’ü tarafından bildirilmiştir. Çalışmaların çoğu kişinin kendi bildirimine dayandığı için rakamlar belirsizdir ve uykuda diş gıcırdatan birçok kişi bunu bilmez. Diş sıkma yaşlılarda daha az görülmüş ve cinsiyetle ilişkili bulunmamıştır.
Diş sıkma çene ağrısı ve baş ağrısı yapar mı?
Evet. NHS, çene eklemi rahatsızlığına yol açabilen çene ağrısını, baş ağrısını ve kulak ağrısını diş gıcırdatmanın belirtileri arasında sayar. Sabah baş ağrıları ve ağrılı çene kasları gece diş sıkmanın tipik belirtileridir. Asıl sorununuz çene ağrısıysa diş hekimi dişlerin yanı sıra çene eklemini ve kaslarını da muayene eder.
Çağlayan Mh., Barınaklar Blv., Özen 2 Apt. No: 109A, Muratpaşa/Antalya (Lara bölgesi) · Otopark imkânı mevcuttur. · Pazartesi–Cumartesi 09:00–19:00
Kaynaklar (İngilizce)
- NHS. Teeth grinding (bruxism) (son inceleme 8 Nisan 2026; erişim 26 Ekim 2026). www.nhs.uk/symptoms/teeth-grinding
- Cleveland Clinic. Bruxism (teeth grinding) (son güncelleme 18 Aralık 2023; erişim 26 Ekim 2026). my.clevelandclinic.org/health/diseases/10955-teeth-grinding-bruxism
- Lobbezoo F, Ahlberg J, Glaros AG, et al. Bruxism defined and graded: an international consensus. J Oral Rehabil. 2013;40(1):2-4. PMID 23121262. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23121262
- Lobbezoo F, Ahlberg J, Raphael KG, et al. International consensus on the assessment of bruxism: report of a work in progress. J Oral Rehabil. 2018;45(11):837-844. PMID 29926505. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29926505
- Manfredini D, Winocur E, Guarda-Nardini L, Paesani D, Lobbezoo F. Epidemiology of bruxism in adults: a systematic review of the literature. J Orofac Pain. 2013;27(2):99-110. PMID 23630682. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23630682
- Macedo CR, Silva AB, Machado MA, Saconato H, Prado GF. Occlusal splints for treating sleep bruxism (tooth grinding). Cochrane Database Syst Rev. 2007;(4):CD005514. PMID 17943862. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17943862
- Riley P, Glenny AM, Worthington HV, et al. Oral splints for temporomandibular disorder or bruxism: a systematic review. Br Dent J. 2020;228(3):191-197. PMID 32060462. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32060462
Bu sayfa genel bilgilendirmedir; muayenenin yerini tutmaz.
Editör iletişimi: [email protected] · ulubeydental.com/tr/iletisim
