شماره‌گذاری دندان‌ها: جدول FDI، یونیورسال و بریتانیایی
شماره‌گذاری دندان‌ها به هر دندان یک کد می‌دهد تا طرح درمان یا گزارش رادیوگرافی اشتباه خوانده نشود. بیرون از آمریکا، بیشتر پرونده‌ها از سیستم دورقمی FDI استفاده می‌کنند[۳][۵]: رقم اول ربع دهان است (۱ بالا راست، ۲ بالا چپ، ۳ پایین چپ، ۴ پایین راست) و رقم دوم خودِ دندان است که از دندان جلو (۱) تا دندان عقل (۸) شمرده می‌شود[۵]. پس ۳۶ یعنی مولر اول پایین سمت چپ. دندانپزشکان آمریکایی دندان‌ها را از ۱ تا ۳۲ شماره‌گذاری می‌کنند[۴]؛ در نامه‌های بریتانیایی اغلب کدهایی مانند UR6 دیده می‌شود[۶].
بزرگسالان و کودکان چند دندان دارند
انسان معمولاً ۲۰ دندان شیری دارد که از حدود ۶ ماهگی شروع به رویش می‌کنند و در زمان‌های مختلف در دوران کودکی می‌افتند. تا ۲۱ سالگی معمولاً همهٔ ۳۲ دندان دائمی رویش یافته‌اند[۱]. برخی بزرگسالان کمتر از ۳۲ دندان دارند، چون دندان‌های عقل هرگز تشکیل نشده‌اند، هرگز رویش نیافته‌اند یا کشیده شده‌اند؛ راهنمای ما دربارهٔ دندان عقل توضیح می‌دهد چه زمانی آن‌ها را نگه می‌داریم و چه زمانی کشیده می‌شوند.
هر نیمه از هر فک همان ترتیب ۸ دندان دائمی را دارد، از وسط لبخند به سمت عقب. شماره‌گذاری دندان‌ها از همین ترتیب پیروی می‌کند، و به همین دلیل رقم آخر شمارهٔ FDI نوع دندان را نشان می‌دهد[۵]:
| رقم دندان در FDI | دندان | تعداد در هر ربع | کار اصلی |
|---|---|---|---|
| ۱ و ۲ | دندان‌های پیش میانی و پیش کناری (سانترال و لترال) | ۲ | بریدن غذا؛ هنگام لبخند بیش از همه دیده می‌شوند |
| ۳ | دندان نیش (کانین) | ۱ | پاره کردن غذا؛ هنگام حرکت دادن فک به طرفین، آن را هدایت می‌کند |
| ۴ و ۵ | پرمولر اول و دوم (آسیای کوچک) | ۲ | خرد کردن و جویدن |
| ۶، ۷ و ۸ | مولر اول، دوم و سوم (آسیای بزرگ؛ ۸ = دندان عقل) | ۳ | آسیاب کردن غذا |
ترتیب رقم‌ها و دندان‌ها از Su et al. (2025) است[۵]؛ ستون «کار اصلی» توصیفی کلی است، نه یک طبقه‌بندی بالینی.
بخش‌های دندان
دندان از چهار بافت ساخته شده است. سه بافت، یعنی مینا، عاج و سمان، بافت سخت‌اند؛ بافت چهارم، پالپ در مرکز دندان، نرم است و عصب‌ها، رگ‌های خونی و بافت همبند را در خود دارد[۲]. جدول نشان می‌دهد هر بخش چیست و چرا در طرح‌های درمان دیده می‌شود.
| بخش | چیست | چرا در طرح درمان یا گزارش اهمیت دارد |
|---|---|---|
| مینا | لایهٔ بیرونی سخت و کلسیفیه‌شدهٔ تاج دندان. سلول زنده ندارد، بنابراین نمی‌تواند آسیب ناشی از پوسیدگی یا سایش را ترمیم کند[۲] | مینای ازدست‌رفته دوباره ساخته نمی‌شود |
| عاج | لایهٔ زیر مینا و سمان، با لوله‌های میکروسکوپی که وقتی مینا از بین رفته باشد، اجازه می‌دهند گرما، سرما یا اسید عصب‌ها را تحریک کنند[۲] | عاج نمایان یکی از علت‌های شایع حساسیت دندان است |
| پالپ و کانال ریشه | مرکز نرم دندان با عصب‌ها و رگ‌های خونی؛ کانال ریشه بخشی از فضای پالپ است که درون ریشه قرار دارد[۲] | وقتی ملتهب یا عفونی شود درمان می‌شود؛ صفحهٔ عصب‌کشی دندان را ببینید |
| سمان | بافت همبند سختی که ریشه را می‌پوشاند و لیگامان پریودنتال را به آن متصل نگه می‌دارد[۲] | ریشه‌هایی را می‌پوشاند که بر اثر تحلیل لثه نمایان شده‌اند |
| تاج، گردن و ریشه | تاج بخش قابل‌دیدن دندان است که معمولاً با مینا پوشیده شده؛ گردن جایی است که تاج به ریشه می‌رسد[۲] | روکش دندان تاج بالینی را می‌پوشاند |
| لثه، استخوان و لیگامان پریودنتال | لثه ریشه‌ها را می‌پوشاند و از آن‌ها محافظت می‌کند؛ استخوان آلوئولار دور ریشه‌ها را گرفته است؛ لیگامان پریودنتال ریشه را به حفرهٔ آن وصل می‌کند[۲] | در معاینهٔ لثه اندازه‌گیری می‌شود؛ صفحهٔ بیماری لثه را ببینید |
سیستم دورقمی FDI
سیستم دورقمی را یوخن فیول (Jochen Viohl) در سال ۱۹۶۶ در برلین توصیف کرد و فدراسیون بین‌المللی دندانپزشکی (FDI) در سال ۱۹۷۰ آن را برای استفاده در سراسر جهان پیشنهاد داد[۴][۸]. هر دندان دو رقم می‌گیرد: رقم اول ربع فک و رقم دوم دندان درون آن ربع است[۴][۵]. ربع‌ها، وقتی روبه‌روی بیمار هستید، در جهت عقربه‌های ساعت پیش می‌روند: از بالا راست (۱) شروع می‌شوند، سپس بالا چپ (۲)، پایین چپ (۳) و پایین راست (۴)؛ رقم دوم از دندان پیش میانی به سمت عقب شمرده می‌شود[۵].
- ۱۱ و ۲۱ دو دندان جلوی بالا هستند (راست و چپ)؛
- ۱۶ و ۲۶ مولرهای اول بالا هستند؛
- ۳۶ و ۴۶ مولرهای اول پایین هستند؛
- ۱۸، ۲۸، ۳۸ و ۴۸ چهار دندان عقل هستند.
این سیستم در کلینیک‌ها و دانشگاه‌های اروپا و آسیا به‌طور گسترده به کار می‌رود[۵]. یک مرور در سال ۱۹۹۳ آن را سیستمی توصیف کرد که در سراسر جهان، به‌جز آمریکا، استفاده می‌شود[۳]، و تا سال ۱۹۸۹ از جمله سازمان بین‌المللی استانداردسازی (ISO/TC 106)، سازمان جهانی بهداشت و اینترپل آن را پذیرفته بودند[۴]. هر عدد را دو رقم جدا بخوانید: «دو-یک»، نه «بیست و یک». «راست» و «چپ» همیشه یعنی سمت راست و چپ خودِ بیمار.
دندان‌های شیری در هر سیستم کدهای جداگانه دارند. اگر در طرح درمان فرزندتان کدهایی می‌بینید که آن‌ها را نمی‌شناسید، از دندانپزشک بخواهید دندان را به شما نشان دهد.
سیستم یونیورسال آمریکا و نشانه‌گذاری بریتانیایی
سیستم یونیورسال (Universal) دندان‌های دائمی را از ۱ تا ۳۲ شماره‌گذاری می‌کند. از مولر سوم بالا راست (۱) شروع می‌شود، دور فک بالا می‌چرخد و پایین می‌آید تا مولر سوم پایین چپ (۱۷)، و با مولر سوم پایین راست (۳۲) تمام می‌شود[۴]. این همان سیستمی است که بیماران آمریکایی معمولاً می‌بینند[۳].
سیستم قدیمی‌تر زیگموندی/پالمر (Zsigmondy/Palmer) دندان‌ها را در هر ربع از ۱ تا ۸، از پیش میانی تا مولر سوم، شماره‌گذاری می‌کند و ربع را با یک علامت زاویه‌دار دور عدد مشخص می‌کند[۴]. در بیمارستان‌های دندانپزشکی بریتانیا و ایرلند که در سال ۲۰۱۶ بررسی شدند، سیستم‌های نشانه‌گذاری مورد استفاده به ترتیب فراوانی عبارت بودند از الفبایی-عددی (Alphanumeric)، پالمر و FDI؛ هیچ‌کدام از سیستم یونیورسال استفاده نمی‌کردند، و بیشتر نامه‌های ارجاع دندانپزشکان از نشانه‌گذاری الفبایی-عددی استفاده می‌کردند[۶]. در نشانه‌گذاری الفبایی-عددی، ربع با حروف نوشته می‌شود، بنابراین UR6 مولر اول بالا راست و LL1 پیش میانی پایین چپ است.
یک عدد می‌تواند به دندان‌های متفاوتی اشاره کند. «دندان ۱۲» در سیستم FDI پیش کناری بالا راست است، اما در سیستم یونیورسال پرمولر اول بالا چپ. در یک نظرسنجی از ۶۶ دانشجوی دندانپزشکی، کارورز، دندانپزشک و تکنسین، فقط ۵۶ درصد درست تشخیص دادند که یک پرسشنامه با کدام سیستم نوشته شده است[۷]. پیش از موافقت با هر درمانی، بررسی کنید طرح درمان شما از کدام سیستم استفاده می‌کند و هر عدد به کدام دندان اشاره دارد.
جدول شماره‌گذاری دندان‌ها: FDI، یونیورسال و بریتانیایی
این دو جدول هر دندان دائمی را میان سه سیستم تبدیل می‌کنند. دندان‌های بالا از دندان عقل سمت راست بیمار تا دندان عقل سمت چپ، و دندان‌های پایین از چپ به راست فهرست شده‌اند، که همان ترتیب شمارش یونیورسال است[۴].
| دندان | FDI | یونیورسال (آمریکا) | بریتانیا |
|---|---|---|---|
| مولر سوم بالا راست (دندان عقل) | ۱۸ | ۱ | UR8 |
| مولر دوم بالا راست | ۱۷ | ۲ | UR7 |
| مولر اول بالا راست | ۱۶ | ۳ | UR6 |
| پرمولر دوم بالا راست | ۱۵ | ۴ | UR5 |
| پرمولر اول بالا راست | ۱۴ | ۵ | UR4 |
| نیش بالا راست | ۱۳ | ۶ | UR3 |
| پیش کناری بالا راست | ۱۲ | ۷ | UR2 |
| پیش میانی بالا راست | ۱۱ | ۸ | UR1 |
| پیش میانی بالا چپ | ۲۱ | ۹ | UL1 |
| پیش کناری بالا چپ | ۲۲ | ۱۰ | UL2 |
| نیش بالا چپ | ۲۳ | ۱۱ | UL3 |
| پرمولر اول بالا چپ | ۲۴ | ۱۲ | UL4 |
| پرمولر دوم بالا چپ | ۲۵ | ۱۳ | UL5 |
| مولر اول بالا چپ | ۲۶ | ۱۴ | UL6 |
| مولر دوم بالا چپ | ۲۷ | ۱۵ | UL7 |
| مولر سوم بالا چپ (دندان عقل) | ۲۸ | ۱۶ | UL8 |
| دندان | FDI | یونیورسال (آمریکا) | بریتانیا |
|---|---|---|---|
| پیش میانی پایین چپ | ۳۱ | ۲۴ | LL1 |
| پیش کناری پایین چپ | ۳۲ | ۲۳ | LL2 |
| نیش پایین چپ | ۳۳ | ۲۲ | LL3 |
| پرمولر اول پایین چپ | ۳۴ | ۲۱ | LL4 |
| پرمولر دوم پایین چپ | ۳۵ | ۲۰ | LL5 |
| مولر اول پایین چپ | ۳۶ | ۱۹ | LL6 |
| مولر دوم پایین چپ | ۳۷ | ۱۸ | LL7 |
| مولر سوم پایین چپ (دندان عقل) | ۳۸ | ۱۷ | LL8 |
| مولر سوم پایین راست (دندان عقل) | ۴۸ | ۳۲ | LR8 |
| مولر دوم پایین راست | ۴۷ | ۳۱ | LR7 |
| مولر اول پایین راست | ۴۶ | ۳۰ | LR6 |
| پرمولر دوم پایین راست | ۴۵ | ۲۹ | LR5 |
| پرمولر اول پایین راست | ۴۴ | ۲۸ | LR4 |
| نیش پایین راست | ۴۳ | ۲۷ | LR3 |
| پیش کناری پایین راست | ۴۲ | ۲۶ | LR2 |
| پیش میانی پایین راست | ۴۱ | ۲۵ | LR1 |
ترتیب ربع‌ها و دندان‌ها در FDI: Su et al. 2025[۵]؛ نقطهٔ شروع و پایان سیستم یونیورسال: Al-Johany 2016[۴]. کدهای الفبایی-عددی بریتانیا همان ترتیب ۱ تا ۸ سیستم پالمر را دارند[۴][۶].
طرح درمان خود را چگونه بخوانید
در ترکیه، مراکز خصوصی دندانپزشکی موظف‌اند تشخیص، درمان و هر پروندهٔ رادیوگرافی هر بیمار را با جزئیات و همراه با شمارهٔ دندان‌ها ثبت کنند[۹]. بنابراین یک طرح درمان روشن برای هر دندان، شمارهٔ دندان، درمان، ماده و قیمت را می‌آورد. سطرهای زیر نمونه‌ای از این قالب با قیمت‌های فعلی ما هستند، نه طرح درمان یک بیمار واقعی:
| دندان (FDI) | درمان | ماده یا سیستم | قیمت |
|---|---|---|---|
| ۱۱، ۲۱ | لمینت | E.max (Ivoclar IPS e.max) | €250 برای هر دندان |
| ۳۶ | عصب‌کشی، ۳ ریشه | — | €180 |
| ۳۶ | روکش | زیرکونیا (Amann Girrbach) | €185 |
| ۴۶ | ایمپلنت همراه با اباتمنت استاندارد | Nucleoss | €300 |
| ۴۶ | روکش روی ایمپلنت | زیرکونیا (Amann Girrbach) | €185 |
مشاوره و رادیوگرافی پانورامیکی که هنگام معاینه گرفته می‌شود هزینهٔ جداگانه ندارند. قیمت‌ها تقریبی هستند؛ برآورد کتبی نهایی شما پس از معاینه و رادیوگرافی داده می‌شود و ۳۰ روز اعتبار دارد. تا زمانی که طرح درمان تغییر نکند، قیمت کتبی تغییر نمی‌کند.
چند اختصار که ممکن است در طرح‌های درمان و گزارش‌های کلینیک‌ها و کشورهای مختلف ببینید:
- سطوح دندان: M (مزیال، به سمت خط وسط)، D (دیستال، دور از خط وسط)، O (اکلوزال، سطح جوندهٔ دندان‌های عقب)، I (اینسیزال، لبهٔ برندهٔ دندان‌های جلو)، B یا F (باکال یا فاشیال، به سمت گونه یا لب‌ها)، L یا P (لینگوال یا پالاتال، به سمت زبان یا کام). «36 MO» یعنی پرکردگی روی سطح مزیال و سطح جوندهٔ مولر اول پایین چپ.
- درمان‌ها: RCT (عصب‌کشی)، Ext (کشیدن دندان)، Imp (ایمپلنت)، Zr (زیرکونیا)، PFM (روکش فلز-سرامیک، نوعی روکش که ممکن است در پرونده‌های قدیمی‌تر ببینید).
اگر سطری روشن نیست، پیش از شروع درمان بپرسید از کدام سیستم استفاده شده و منظور کدام دندان است، و همراه دندانپزشک دندان را در آینه ببینید. همچنین حق دارید از پرونده‌های خود نسخه بگیرید. همهٔ قیمت‌های ما در صفحهٔ هزینه دندانپزشکی در ترکیه آمده است.
گزارش رادیوگرافی خود را چگونه بخوانید
رادیوگرافی پانورامیک همهٔ دندان‌ها و هر دو فک را در یک تصویر نشان می‌دهد؛ رادیوگرافی‌های کوچک داخل دهانی یک یا چند دندان را با جزئیات بیشتر نشان می‌دهند. گزارش‌ها با شماره به دندان‌ها اشاره می‌کنند، برای نمونه «ضایعهٔ پری‌اپیکال در ۴۶» یا «۳۸ نهفته». واژه‌هایی که ممکن است ببینید:
- رادیولوسنت (تیره در تصویر): ناحیه‌ای با مواد معدنی کمتر، مانند پوسیدگی، حفره یا تحلیل استخوان؛
- رادیواپک (روشن): مادهٔ متراکم مانند مینا، پرکردگی، روکش، پرکردگی کانال ریشه یا ایمپلنت؛
- ضایعهٔ پری‌اپیکال: ناحیه‌ای تیره در نوک ریشه، که اغلب با پالپ ملتهب یا عفونی مرتبط است؛
- سطح استخوان یا تحلیل استخوان: اینکه چه مقدار استخوان از دندان‌ها پشتیبانی می‌کند، که برای ارزیابی بیماری لثه به کار می‌رود؛
- نهفته: دندانی، اغلب دندان عقل، که به‌طور کامل رویش نیافته است.
گزارش رادیوگرافی آنچه را تصویر نشان می‌دهد توصیف می‌کند؛ تشخیص به معاینه هم نیاز دارد. اگر مطمئن نیستید کدام طرف تصویر سمت راست شماست، از دندانپزشکی که آن را گرفته بخواهید به شما نشان دهد.
در کلینیک دندانپزشکی Ulubey، دکتر علی جم اولوبی و دکتر سرور اولوبی برای هر بیمار رادیوگرافی پانورامیک می‌گیرند و وقتی دندانی نیاز به بررسی دقیق‌تر داشته باشد، رادیوگرافی داخل دهانی را در کلینیک می‌گیرند؛ وقتی موردی به اسکن سه‌بعدی CBCT (توموگرافی کامپیوتری با پرتو مخروطی) نیاز داشته باشد، دکتر علی جم اولوبی خودش آن را بررسی می‌کند. دندانپزشکان طرح درمان را دندان به دندان با شما مرور می‌کنند، به زبان انگلیسی، ترکی، فارسی یا ترکی آذربایجانی. واژه‌هایی که در این راهنماها به کار می‌روند در واژه‌نامهٔ دندانپزشکی ما توضیح داده شده‌اند.
پرسش‌های متداول
دندان شمارهٔ ۱۴ کدام است؟
به سیستم بستگی دارد. در سیستم دورقمی FDI، ۱۴ پرمولر اول بالا راست است: ربع ۱ بالا راست است و دندان ۴ پرمولر اول. در سیستم یونیورسال آمریکا، ۱۴ مولر اول بالا چپ است که در سیستم FDI شمارهٔ ۲۶ دارد. همیشه پیش از شروع درمان بررسی کنید طرح درمان یا گزارش شما از کدام سیستم استفاده می‌کند.
دندان ۳۶ کدام است؟
در سیستم FDI، ۳۶ مولر اول پایین چپ است: رقم اول ۳ یعنی ربع پایین چپ و رقم دوم ۶ یعنی مولر اول. در سیستم یونیورسال آمریکا همین دندان شمارهٔ ۱۹ است و در نشانه‌گذاری الفبایی-عددی بریتانیا LL6. در سیستم یونیورسال دندان ۳۶ وجود ندارد، چون این سیستم فقط تا ۳۲ می‌رود.
یک بزرگسال باید چند دندان داشته باشد؟
بیشتر بزرگسالان ۳۲ دندان دائمی دارند که معمولاً تا ۲۱ سالگی همه رویش یافته‌اند. بسیاری از بزرگسالان کمتر دارند، چون دندان‌های عقل هرگز تشکیل نشده‌اند، در فک مانده‌اند یا کشیده شده‌اند. کودکان ۲۰ دندان شیری دارند که از حدود ۶ ماهگی شروع به رویش می‌کنند و در زمان‌های مختلف در دوران کودکی می‌افتند.
دندان‌های عقل چه شماره‌هایی دارند؟
در سیستم FDI دندان‌های عقل ۱۸، ۲۸، ۳۸ و ۴۸ هستند، چون ۸ آخرین دندان هر ربع است. در سیستم یونیورسال آمریکا ۱، ۱۶، ۱۷ و ۳۲ هستند. در نشانه‌گذاری الفبایی-عددی بریتانیا UR8، UL8، LL8 و LR8 هستند. برای نمونه، گزارشی که از «۳۸ نهفته» حرف می‌زند به دندان عقل پایین چپ اشاره دارد.
چرا دندانپزشک بریتانیایی من به‌جای ۱۶ می‌نویسد UR6؟
بسیاری از دندانپزشکان بریتانیایی از نشانه‌گذاری الفبایی-عددی استفاده می‌کنند که در آن ربع با حروف (UR، UL، LL، LR) و دندان با عددی از ۱ تا ۸، شمرده از جلو، نوشته می‌شود. UR6 مولر اول بالا راست است که در سیستم FDI شمارهٔ ۱۶ و در سیستم یونیورسال آمریکا شمارهٔ ۳ دارد. یک نظرسنجی در سال ۲۰۱۶ نشان داد نشانه‌گذاری الفبایی-عددی پرکاربردترین سیستم در بیمارستان‌های دندانپزشکی بریتانیا و ایرلند است.
آیا می‌توانم پرونده‌های دندانپزشکی‌ام را همراه با شمارهٔ دندان‌ها بگیرم؟
بله. در ترکیه، مراکز خصوصی دندانپزشکی موظف‌اند تشخیص، درمان و پرونده‌های رادیوگرافی را با جزئیات و همراه با شمارهٔ دندان‌ها ثبت کنند، و شما می‌توانید از پرونده‌هایتان نسخه بخواهید. طرح درمان، فایل‌های رادیوگرافی و فهرست دندان‌های درمان‌شده را بخواهید تا دندانپزشک شما در کشور خودتان بتواند بدون حدس و گمان مراقبت را ادامه دهد.
منابع
- American Dental Association, MouthHealthy. Eruption charts (accessed 26 October 2026). www.mouthhealthy.org/all-topics-a-z/eruption-charts
- American Dental Association, MouthHealthy. Tooth: the anatomy of a tooth (accessed 26 October 2026). www.mouthhealthy.org/all-topics-a-z/tooth
- Peck S, Peck L. A time for change of tooth numbering systems. J Dent Educ. 1993;57(8):643-647. PMID 8349894. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/8349894
- Al-Johany SS. Tooth numbering system in Saudi Arabia: survey. Saudi Dent J. 2016;28(4):183-188. PMID 27872549 (full text PMC5110463). pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27872549
- Su YS, Cha IE, Mao YC, et al. Hybrid Faster R-CNN for tooth numbering in periapical radiographs based on Fédération Dentaire Internationale system. Diagnostics (Basel). 2025;15(22):2900. PMID 41300924 (full text PMC12651699). pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/41300924
- Pemberton MN, Ashley M. The use and understanding of dental notation systems in UK and Irish dental hospitals. Br Dent J. 2017;223(6):429-434. PMID 28883553. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28883553
- Shehabeldin RR, Hamama HH. Introduction of “qpdb” teeth numbering system. Heliyon. 2024;10(2):e24367. PMID 38298675 (full text PMC10827761). pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38298675
- Türp JC, Alt KW. Designating teeth: the advantages of the FDI’s two-digit system. Quintessence Int. 1995;26(7):501-504. PMID 8935036. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/8935036
- Republic of Türkiye. Ağız ve Diş Sağlığı Hizmeti Sunulan Özel Sağlık Kuruluşları Hakkında Yönetmelik (Regulation on private oral and dental health facilities), Official Gazette 6 October 2022 No. 31975, Article 22(2) (accessed 26 October 2026). www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2022/10/20221006-1.htm
این مطلب اطلاعات عمومی برای بیماران است و جای معاینهٔ بالینی یا رادیوگرافی را نمی‌گیرد.
تماس با ویراستار: [email protected] · ulubeydental.com/fa/tamas-ba-ma
