آبسهٔ دندان: علائم، درمان و نشانه‌های خطر

این صفحه اطلاعات عمومی است و جای معاینه را نمی‌گیرد.

آبسهٔ دندان چیست؟

آبسهٔ دندان تجمع چرک در دندان‌ها یا لثه‌هاست که به دلیل عفونت ایجاد می‌شود^[۱]. چرک واکنش بدن به باکتری‌هاست: گلبول‌های سفید، بافت مرده و باکتری‌ها در حفره‌ای جمع می‌شوند که راهی برای تخلیه ندارد، و فشار آن باعث درد می‌شود.

عفونت‌های با منشأ دندانی از دندان یا بافت‌های نگه‌دارندهٔ آن شروع می‌شوند و می‌توانند به بافت‌های اطراف گسترش یابند. وقتی عفونت به صورت می‌رسد، معمولاً از پالپ مرده (نکروزه)، از پاکت لثه، یا از لثهٔ ملتهب اطراف دندانی که فقط بخشی از آن بیرون آمده (پری‌کرونیت) سرچشمه می‌گیرد^[۳]. آبسه‌های دندانی بیشترِ مراجعه‌های مربوط به دندان به مراکز درمانی پزشکی را تشکیل می‌دهند^[۳].

آبسهٔ دندان و آبسهٔ لثه

بیماران اغلب «آبسهٔ دندان» و «آبسهٔ لثه» را برای یک تورم به کار می‌برند. دندانپزشکان این دو را بر اساس محل شروع عفونت از هم جدا می‌کنند، چون همین موضوع روش درمان را تعیین می‌کند.

منابع: NHS [۱][۷]، StatPearls [۳]. فقط معاینه همراه با رادیوگرافی نشان می‌دهد آبسه از کدام نوع است.

علائم آبسهٔ دندان

NHS (خدمات سلامت ملی بریتانیا) این علائم را فهرست می‌کند^[۱]:

• دندان‌درد شدید یا درد در لثه‌ها؛
• قرمزی داخل دهان، یا بیرون، روی صورت یا فک؛
• حساسیت به خوراکی و نوشیدنی داغ یا سرد در ناحیهٔ درگیر؛
• طعم بد در دهان؛
• سختی در باز کردن دهان و جویدن غذا؛
• تورم صورت یا فک؛
• تورم غدد در دو طرف گردن؛
• تب بالا.

اگر چرک از راه لثه راهی به بیرون پیدا کند (دملی روی لثه که تخلیه می‌شود)، درد ممکن است برای مدتی کم شود؛ این کاهش فشار است، نه بهبودی. NHS صریحاً می‌گوید آبسهٔ دندان خودبه‌خود از بین نمی‌رود، پس دندان همچنان باید معاینه شود^[۱].

نشانه‌های خطر: چه زمانی تورم اورژانس است

دلیل این توصیه، گسترش نادر اما جدی عفونت به فضاهای عمقی صورت و گردن است. برای مثال، آنژین لودویگ یک عفونت نادر، در حال گسترش و تهدیدکنندهٔ زندگی در کف دهان و گردن است؛ آنژین لودویگ واقعی از یک دندان آسیای پایینِ عفونی شروع می‌شود و خطر اصلی آن بسته شدن راه هوایی است. تشخیص و درمان زودهنگام حیاتی است^[۴]. تورمی که زیر فک یا زیر زبان رو به افزایش است، جایش در اورژانس بیمارستان است، نه روی صندلی دندانپزشکی.

علت‌ها و عوامل خطر

آبسهٔ دندان معمولاً وقتی ایجاد می‌شود که به دلیل عفونتی در دهان، زیر دندان‌ها یا لثه‌ها چرک جمع شود. به گفتهٔ NHS، در این حالت‌ها ممکن است دچار آن شوید^[۱]:

• دندانی دارید که به‌درستی از لثه بیرون نیامده است (دندان نهفته)؛
• پوسیدگی دندان یا بیماری لثه دارید؛
• دندان‌ها، لثه‌ها یا دهانتان آسیب دیده است؛
• تحت پرتودرمانی یا شیمی‌درمانی هستید.

دندانی که پرکردگی قدیمی بزرگ یا ترک دارد هم می‌تواند بدون هشدار چندانی به باکتری‌ها اجازه دهد به پالپ برسند. این یکی از دلایلی است که معاینه‌های منظم همراه با رادیوگرافی حتی وقتی دردی ندارید اهمیت دارند.

آبسهٔ دندان چگونه درمان می‌شود

هدف، از بین بردن منشأ عفونت است. آبسه‌های دندانی معمولاً توسط دندانپزشک درمان می‌شوند که چرک را تخلیه می‌کند؛ اگر مشکلی در دندان باعث آبسه شده باشد، ممکن است دندان زیر بی‌حسی موضعی به عصب‌کشی یا کشیدن نیاز داشته باشد^[۱]. ممکن است برای چند روز پس از آن مسکن و گاهی آنتی‌بیوتیک داده شود^[۱].

• عصب‌کشی کانال‌های عفونی را تمیز و پر می‌کند تا دندان حفظ شود. صفحهٔ عصب‌کشی دندان را ببینید.
• کشیدن دندان وقتی انتخاب می‌شود که دندان قابل ترمیم نباشد. جای خالی را بعداً می‌توان جایگزین کرد، مثلاً با ایمپلنت یا بریج.
• درمان لثه برای آبسهٔ لثه: تمیز کردن پاکت، سپس درمان بیماری لثه‌ای که پشت آن است.

ترتیب دقیق درمان به وضعیت هر بیمار بستگی دارد. وقتی تورم در حال گسترش است یا دهان به‌سختی باز می‌شود، درمان ممکن است مرحله‌به‌مرحله انجام شود؛ در ادامه ببینید ما در کلینیک چگونه این کار را انجام می‌دهیم.

آنتی‌بیوتیک: کی کمک می‌کند و کی نه

بسیاری از افراد انتظار دارند آنتی‌بیوتیک آبسه را درمان کند. یک گروه کارشناسی از انجمن دندانپزشکی آمریکا شواهد مربوط به دندان‌درد و تورمی را که از پالپ یا نوک ریشه در بزرگسالان سالم منشأ می‌گیرد بررسی کرد^[۲]:

• با توجه به فایدهٔ احتمالاً ناچیز و آسیب‌های بالقوه بزرگ، این گروه در بیشتر موقعیت‌ها مصرف آنتی‌بیوتیک را توصیه نکرد، چه درمان دندانپزشکی فوراً در دسترس بود و چه نبود^[۲].
• آنتی‌بیوتیک را برای بیمارانی توصیه کرد که بدنشان به‌طور کلی درگیر شده، مثلاً با بی‌حالی یا تب، یا در خطر بالای رسیدن به این وضعیت هستند^[۲].
• در همهٔ موارد، اولویت باید با درمان قطعی دندانپزشکی باشد^[۲].

به بیان دیگر، آنتی‌بیوتیک به درمان عفونتی که در حال گسترش است کمک می‌کند؛ جای از بین بردن منشأ آن را نمی‌گیرد. فقط آنتی‌بیوتیکی را مصرف کنید که پس از معاینه برای شما تجویز شده، و آن را همان‌طور که تجویزکننده می‌گوید کامل کنید. هرگز از قرص‌های باقی‌مانده یا داروی فرد دیگری استفاده نکنید.

تا زمان نوبت چه کاری می‌توانید بکنید

این کارها درد را تا زمانی که معاینه شوید کمتر می‌کنند؛ عفونت را درمان نمی‌کنند^[۱].

• مسکن‌های بدون نسخه، مانند ایبوپروفن یا پاراستامول (استامینوفن)، طبق دستور روی جعبه، اگر پزشک یا داروساز شما چیز دیگری نگفته باشد. کودکان زیر ۱۶ سال نباید آسپرین مصرف کنند^[۱].
• غذای نرم مانند سوپ، تخم‌مرغ همزده، پورهٔ سیب‌زمینی و ماست^[۱].
• مسواک نرم، و پرهیز از خوراکی‌ها و نوشیدنی‌های خیلی داغ یا خیلی سرد^[۱].

پیشگیری

NHS این کارها را توصیه می‌کند^[۱]:

• دست‌کم روزی دو بار با خمیردندان فلورایددار مسواک بزنید و پس از مسواک، خمیر را بیرون بریزید بدون اینکه دهان را آب بکشید؛
• هر روز بین دندان‌ها را با نخ دندان یا مسواک بین‌دندانی تمیز کنید؛
• مسواک خود را هر ۲ تا ۳ ماه عوض کنید؛
• معاینه‌های منظم دندانپزشکی داشته باشید تا مشکلات زود پیدا شوند؛
• درست پس از مسواک زدن از دهان‌شویه استفاده نکنید، و سیگار نکشید.

دندان‌دردی که بیش از ۲ روز طول بکشد باید توسط دندانپزشک بررسی شود^[۵]: درمان زودهنگام پوسیدگی یا ترک دندان اغلب از تشکیل آبسه جلوگیری می‌کند.

آبسه را در کلینیک ما چگونه درمان می‌کنیم

هر دو دندانپزشک ما، دکتر علی جم اولوبی و دکتر سرور اولوبی، بیماران را خودشان معاینه و درمان می‌کنند؛ دندانپزشک چرخشی نداریم.

• تشخیص: معاینه، رادیوگرافی پانورامیک برای هر بیمار و رادیوگرافی پری‌اپیکال در کلینیک، تا مشخص شود منشأ عفونت کدام دندان یا کدام پاکت لثه است.
• تخلیهٔ چرک و تورم: تخلیهٔ چرک یک گزینهٔ استاندارد است: وقتی آبسهٔ موضعی را بتوان در اولین مراجعه از راه دندان یا لثه باز و تخلیه کرد، دندانپزشک ممکن است همان موقع این کار را انجام دهد^[۱][۲]. وقتی صورت از قبل متورم است، دهان به‌خوبی باز نمی‌شود و بیمار حال خوبی ندارد، روش معمول ما فرق می‌کند: همان روز تخلیه نمی‌کنیم، چون در این وضعیت این کار بسیار دردناک و انجامش دشوار است. آنتی‌بیوتیکی متناسب با وضعیت بیمار تجویز می‌کنیم (نسخه را دندانپزشک پس از معاینه می‌نویسد و از داروخانه تهیه می‌شود، برای بیمارانی که از سفر آمده‌اند هم) و وقتی تورم فروکش کرد، معمولاً ظرف چند روز، درمان قطعی را شروع می‌کنیم. منشأ عفونت همیشه درمان می‌شود؛ آنتی‌بیوتیک فقط فاصلهٔ تا درمان را پر می‌کند^[۲].
• درمان قطعی: عصب‌کشی وقتی دندان قابل حفظ است، کشیدن دندان وقتی قابل حفظ نیست، یا درمان لثه برای آبسهٔ لثه.
• مسکن: وقتی تجویز می‌کنیم، معمولاً یک داروی ضدالتهاب (NSAID) مانند دیکلوفناک، ناپروکسن یا دکس‌کتوپروفن است که برای هر بیمار جداگانه انتخاب می‌شود. طبق نسخه و بروشور داخل جعبه مصرف کنید.
• اول بیمارستان: هر نشانه‌ای از فهرست نشانه‌های خطر بالا باید به اورژانس بیمارستان برود (در ترکیه ۱۱۲)، نه به کلینیک دندانپزشکی.

قیمت عصب‌کشی و کشیدن دندان در صفحهٔ هزینه دندانپزشکی در ترکیه آمده است. دندان‌درد بدون تورم در راهنمای دندان‌درد ما توضیح داده شده است.

پرسش‌های متداول