زخم دهان، آفت و لکهٔ سفید: چه زمانی به دندانپزشک مراجعه کنیم

این صفحه اطلاعات عمومی است و جای معاینه را نمی‌گیرد.

انواع شایع زخم دهان

«زخم دهان» چند چیز متفاوت را در بر می‌گیرد: زخم‌های داخل دهان، تاول‌های روی لب، لایه‌هایی که با پاک کردن برداشته می‌شوند، و لکه‌هایی که برداشته نمی‌شوند. تشخیص این‌ها از هم کمک می‌کند تصمیم بگیرید صبر کنید یا آن را بررسی کنید. جدول زیر یک راهنماست، نه تشخیص؛ زخمی که با هیچ‌کدام جور نیست یا خوب نمی‌شود، به معاینه نیاز دارد.

چند زخم هم‌زمان همچنین می‌تواند نشانهٔ بیماری دست، پا و دهان، لیکن پلان دهانی، بیماری کرون یا سلیاک، یا ضعف سیستم ایمنی باشد؛ اگر در جاهای دیگر بدن هم زخم دارید، یا مفاصلتان دردناک و متورم است، به پزشک مراجعه کنید.^[۱]

بیشتر آفت‌های تکی علتی دارند که می‌توانید سعی کنید از آن دوری کنید؛ مثل گاز گرفتن داخل گونه، دندان تیز یا پرکردگی زبر، غذا یا نوشیدنی داغ، خمیردندانی که دهان را تحریک می‌کند، یا خستگی و استرس. برخی دیگر با عواملی ایجاد می‌شوند که همیشه در اختیار شما نیستند: تغییرات هورمونی مثل بارداری، زمینهٔ خانوادگی، کمبود آهن، روی، اسید فولیک، ویتامین B یا ویتامین D، برخی داروها، یا ترک سیگار^[۱].

چه چیزی به بهبود آفت کمک می‌کند

آفت به زمان نیاز دارد و راه‌حل فوری ندارد. دوری از چیزهایی که آن را تحریک می‌کنند می‌تواند بهبود را سریع‌تر کند، درد را کم کند و احتمال برگشتن آن را پایین بیاورد^[۱]:

• از مسواک موی نرم استفاده کنید، نوشیدنی‌های خنک را با نی بنوشید و غذاهای نرم‌تر بخورید^[۱]؛
• از غذاهای خیلی تند، شور یا ترش، غذاهای زبر و ترد مثل نان تست یا چیپس، و نوشیدنی‌های خیلی داغ یا اسیدی مثل آبمیوه دوری کنید^[۱]؛
• از خمیردندان‌هایی که سدیم لوریل سولفات (SLS) دارند استفاده نکنید^[۱]؛
• با آب نمک دهان را بشویید: نصف قاشق چای‌خوری نمک را در یک لیوان آب گرم حل کنید، دهان را بشویید و آن را بیرون بریزید^[۱].

داروساز می‌تواند فرآورده‌ای برای سریع‌تر شدن بهبود، پیشگیری از عفونت یا کم کردن درد پیشنهاد کند؛ مثل دهانشویهٔ ضدمیکروب، ژل، اسپری یا دهانشویهٔ ضددرد، یا قرص‌های مکیدنی کورتیکواستروئیدی؛ به گفتهٔ NHS این فرآورده‌ها در بریتانیا بدون نسخه در دسترس هستند^[۱]. طبق دستور روی بسته عمل کنید. برای زخم‌های شدید، ماندگار یا عفونی، دندانپزشک یا پزشک ممکن است درمان قوی‌تری تجویز کند^[۱].

تبخال از اولین سوزن‌سوزن شدن تا بهبود کامل مسری است: پس از دست زدن به آن دست‌هایتان را بشویید و تا وقتی تبخال دارید کسی را، به‌ویژه نوزاد را، نبوسید^[۴]. داروساز می‌تواند کرم‌های ضدویروس و چسب‌های مخصوص تبخال را پیشنهاد کند^[۴].

لثه‌ای که خون می‌آید، متورم است یا لکهٔ سفید دارد، در راهنمای خونریزی لثه توضیح داده شده است.

قانون ۳ هفته و دیگر نشانه‌های هشدار

بیشتر آفت‌ها بی‌خطرند، اما زخمی که مدت طولانی می‌ماند گاهی نشانهٔ سرطان دهان است؛ پس باید بررسی شود^[۱]. NICE، نهادی که راهنماهای بالینی را در انگلستان تعیین می‌کند، توصیه می‌کند برای زخم بی‌دلیل دهان که بیش از ۳ هفته طول کشیده، ارجاع از مسیر بررسی احتمال سرطان در نظر گرفته شود، و برای توده روی لب یا داخل دهان، یا لکهٔ قرمز یا قرمز و سفید، دندانپزشک بررسی فوری انجام دهد^[۳].

لکه‌های سفید و قرمز در دهان

هر لکهٔ سفیدی نگران‌کننده نیست. لکه‌هایی که با پاک کردن برداشته می‌شوند و نقطه‌های قرمز به جا می‌گذارند اغلب برفک دهان هستند که معمولاً بی‌خطر است و با ژل ضدقارچ درمان می‌شود^[۵]. لکهٔ سفیدی که با مالیدن پاک نمی‌شود ممکن است لکوپلاکیا باشد؛ باید توسط دندانپزشک یا پزشک بررسی شود که ابتدا علت‌های دیگر مثل برفک یا گاز گرفتن گونه را رد می‌کند^[۷].

کارشناسانی که مرکز همکار سازمان جهانی بهداشت در زمینهٔ سرطان دهان گرد هم آورد، چند وضعیت را با عنوان «اختلالات بالقوه بدخیم دهان» دسته‌بندی کرده‌اند؛ یعنی وضعیت‌هایی که خطر سرطان لب یا دهان را بالا می‌برند. این‌ها شامل لکوپلاکیا، اریتروپلاکیا (لکه‌های قرمز)، لیکن پلان دهانی و ضایعات شبه‌لیکنی دهان هستند^[۸]. خطر بیشتر به این معنا نیست که بیشتر لکه‌ها به سرطان تبدیل می‌شوند. برای لکوپلاکیا، یک متاآنالیز روی ۲۴ مطالعه با ۱۶٬۶۰۴ بیمار، نسبت تجمیعی تبدیل بدخیم را ۹٫۸ درصد یافت، با تفاوت بسیار زیاد بین مطالعات (از ۱٫۱ تا ۴۰٫۸ درصد)؛ دیسپلازی در بافت و نوع غیرهمگن با خطر بالاتر همراه بودند^[۹]. NHS این را احتمال کمی برای پیشرفت به سرطان دهان در طول زمان توصیف می‌کند^[۷].

برای اینکه مشخص شود لکهٔ ماندگار چیست، ممکن است نمونه‌برداری (بیوپسی) لازم باشد: تکهٔ کوچکی از بافت برداشته و از نظر سلول‌های غیرطبیعی بررسی می‌شود^[۷]. همیشه درمان لازم نیست، اما معاینه‌های منظم لازم است؛ و ترک سیگار، کم کردن الکل و نجویدن توتون، پان یا فوفل (آجیل بتل) می‌تواند لکهٔ لکوپلاکیا را کوچک‌تر کند یا از بین ببرد^[۷].

چه کسانی بیشتر در معرض سرطان دهان هستند

سرطان‌های لب و حفرهٔ دهان در سال ۲۰۲۲ در جهان حدود ۳۸۹٬۸۴۶ مورد جدید و ۱۸۸٬۴۳۸ مرگ برآورد شده‌اند؛ این سرطان‌ها در مردان و افراد مسن‌تر شایع‌ترند^[۱۰]. توتون، الکل و فوفل (بتل کوید) از علت‌های اصلی هستند، و در آمریکای شمالی و اروپا عفونت ویروس پاپیلومای انسانی (HPV) سهم رو به افزایشی از سرطان‌های دهان را در جوانان به خود اختصاص می‌دهد^[۱۰].

NHS این عوامل را باعث بیشتر شدن احتمال سرطان دهان می‌داند: کشیدن سیگار یا جویدن توتون، فوفل یا پان؛ مصرف زیاد الکل؛ داشتن لکوپلاکیا؛ قرار گرفتن زیاد در معرض آفتاب یا تخت برنزه، که می‌تواند باعث سرطان پوست لب شود؛ سابقهٔ سرطان قبلی؛ و ضعف سیستم ایمنی^[۱۱]. همیشه نمی‌توان از سرطان دهان پیشگیری کرد، اما ترک سیگار و جویدن توتون، کم کردن الکل و رژیم غذایی سالم خطر را کم می‌کند^[۱۱].

چه کاری انجام می‌دهیم و به کجا ارجاع می‌دهیم

دکتر علی جم اولوبی و دکتر سرور اولوبی، هر دو دندانپزشک، بیماران را خودشان معاینه می‌کنند؛ دندانپزشک چرخشی نداریم. وقتی با زخم، لکه یا توده مراجعه می‌کنید، دندانپزشک آن را معاینه می‌کند و به دنبال علت موضعی می‌گردد. مراحل بعدی چنین است:

مشاوره و رادیوگرافی پانورامیک که در معاینه گرفته می‌شود هزینهٔ جداگانه ندارند. قیمت‌ها تقریبی هستند؛ برآورد کتبی نهایی شما پس از معاینه و رادیوگرافی داده می‌شود و ۳۰ روز اعتبار دارد. تا زمانی که طرح درمان تغییر نکند، قیمت کتبی تغییر نمی‌کند.

اگر مطمئن نیستید زخمی باید دیده شود یا نه، می‌توانید عکس آن را در واتس‌اپ بفرستید. عکس به ما کمک می‌کند تصمیم بگیریم چقدر زود باید شما را ببینیم؛ اما با عکس نمی‌توان زخم یا لکه را تشخیص داد و جای معاینه را نمی‌گیرد. راهنمای بهداشت روزانهٔ دهان ما مسواک زدن و انتخاب خمیردندان را توضیح می‌دهد، و سلامت دهان و بیماری‌های عمومی توضیح می‌دهد بیماری‌ها و داروها چگونه بر دهان اثر می‌گذارند. انواع پرکردگی در انواع پر کردن دندان مقایسه شده‌اند، و ساخت و جا انداختن دندان مصنوعی در دندان مصنوعی متحرک توضیح داده شده است.

پرسش‌های متداول